Quest for new forms of museum space: The politics of archaeology and museum architecture in the 1960-1980 period in Turkey

Bu çalışma, modernitenin güçlü kültürel araçları olan müzelerin Türkiye'deki oluşumunu ve gelişimini tarihsel olarak incelemektedir. Tez kapsamında, yirminci yüzyılın başından 1980'e kadar politik fikirlerin ve arkeoloji politikasının etkisi altında çeşitli anlatılarla kurgulanan Türkiye'deki müzelerin gelişimi incelenmiştir. İlerideki bölümlerdeki görüleceği gibi bu dönemde yaşanan politik, kültürel, ekonomik ve toplumsal dönüşümler, Türkiye'de müzelerin oluşumunda etkili olmuştur. Avrupa'da Aydınlanma çağından itibaren anlamı değişmeye başlayan müzeler, on dokuzuncu yüzyılda ulus-devletlerin modern vatandaş inşa etme sürecinde merkezi bir öge olmuştur. Buna paralel bir biçimde Geç Osmanlı döneminde bilimsel arkeolojik çalışmaların başlayıp İstanbul'da Arkeoloji Müzesinin açılışıyla başlayan bu süreç, Cumhuriyet'in ilanından sonra ise Türkiye'de ulus devlet inşasının kültürel altyapısının önemli bir parçası olmuştur. Bu bağlamda Anadolu'da pek çok müze açılmıştır. Bu tez, temel olarak Türkiye'de 1960-1980 dönemi müzelerin kuruluşunu ve gelişimini, siyasi darbeler arasındaki arkeolojik ve kültür politikalarını tarihsel kökenlerinin izinde araştırıyor. Müzelerin inşasını, tarihsellik, yerel kimlik ve mimari kültür ile rol paylaşımından bağımsız olarak okunamayacağını savlıyor. Bu doğrultuda, müzelerin tarihsel ve ideolojik arka planı vurgulanırken öne çıkan dikkat çekici meselelerden biri olan kültür politikalarındaki eski eserlerin korunması ve yeni müze planlamalarının tarihsel izlerini sürüyor. Bu tez, bahsedilen değişimi iki farklı müze projesinin mekânsal analizini o dönemde mimarlık ve kültür alanındaki iki önemli tartışmanın ekseninden yorumlamayı deniyor. Bunu yapabilmek için de mimarlık dergileri ile devlet arşivlerinde yer alan belgeleri ile akademik literatürdeki kavramları sentezleyerek okumayı deniyor.