Nakşî Divanı'nda fiiller

Bu tezde, 17. yüzyılda yaşadığı bilinen bir Halveti şeyhi olan Nakşî'nin Divan adlı eserinde kullandığı fiillerin onun üslubundaki yeri incelenmiştir. Nakşî'nin ömrünün büyük bir kısmı tasavvufi faaliyetlerini sürdürdüğü Kırım'da geçmiştir. Tasavvufi faaliyetlerini bir tarikat yaşayışı hâlinde sürdürürken nasihatlerini sohbet dışında edebî metinler vasıtasıyla da farklı kesimlere ulaştırmayı hedeflemiş ve başka birçok tasavvuf öncüsü gibi şiir yoluyla düşüncelerini ve nasihatlerini mısralara dökmüştür. Tarih boyunca geniş halk kesimlerince okunan bir şair olduğundan divanının çok fįazla yazması olduğu gibi Tanzimat sonrası döneme ait matbu nüshası da mevcuttur. Şiirleri halk arasında mâkes bulmuş bir tasavvuf ehli şairin divanı üzerine dil araştırmasını konu edinen bu çalışma, fiillerin merkeze alındığı bir üslup incelemesidir. Böylece Türkçe yazılan tasavvufi metinlerde muhtevanın edebiyatçının kelime seçimlerine, dolayısıyla üslubuna nasıl yansıdığı ile ilgili dil bilgisi ve üslup çalışmalarına katkı yapılması amaçlandı. Şairin hayatı, tasavvufi yolculuğu ve dinî konumu göz önünde bulundurularak kullandığı fiillere bu pencerelerden yaklaşıldı. Divanında kullandığı fiiller baştan sonra gözden geçirildi, belirli kipler ve şahıs ekleriyle duyulara, idrake ve tasavvufla ilgili eylemlere ağırlık verdiği tespit edildi. Böylece fiiller aracılığıyla üslubu üzerine değerlendirme yapmak adına bu sınıflandırma uygun bulundu. Tezin birinci bölümünde Nakşî'nin yaşadığı dönemde tasavvufi hayatın ve tasavvuf edebiyatının durumuna dair bilgi verildi. İkinci bölümde, Nakşî'nin divanında kullandığı fiiller duyu fiilleri, idrak fiilleri ve tasavvufi filler olmak üzere cümle içinde kullanıldıkları kip ve şahıs ekleriyle beraber üç başlık altında incelendi. Üçüncü bölümde Nakşî'nin teze konu olan divan nüshası Latin harflerine çevrilmiş olarak yer aldı. Dördüncü bölüme Divan'da geçen kelimelerin dizini, tezin ekler kısmına da nüshanın tıpkıbasımı eklendi.