Necâtî Bey, Avnî (Fatih) ve Ahmedî divanlarının tip ve kişilikler açısından incelenmesi

Klasik Türk edebiyatını, şekil ve muhteva bakımından yansıtan divanlar, vesika niteliğinde eserlerdir. Şairler tarafından belli bir tertip ile hazırlanan bu divanlar, asırlar boyu Türk edebiyatına her yönüyle kaynaklık etmişlerdir. Divan şiirinin karanlıkta kalan bazı noktaları vardır. Şairler, karanlıkta kalmış bu noktaları çalışmaları ile aydınlatmaya çalışmışlardır. Bizler de çalışmamızda Klasik Türk edebiyatının önemli isimlerinden Ahmedî, Necâtî Bey ve Avnî (Fatih) divanlarında geçen tip ve kişilikleri araştırarak aydınlatmaya çalıştık. Aynı yüzyıla denk gelen bu üç sanatçının önce hayatlarını, edebî kişiliklerini, hayata ve sanata bakış açılarını inceledik. Ardından tip ve kişilikleri ayrıntılı bir şekilde vererek metne daha iyi hakîm olmayı amaçladık. Çalışmamız, dört ana bölüm ve alt başlıklardan oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak tip ve kişiliklere değindikten sonra tip ve kişiliği ayrı ayrı açıkladık. İkinci bölümde divanlarından yararlandığımız sanatçıların hayatlarına ve edebî kişiliklerine değindik. Üçüncü bölümde klasik aşk üçgeni etrafında şekillenen önemli tiplerden bahsettik. Aynı zamanda tipleri; dinî tasavvufî tipler, meslek tipleri, toplumsal tipler ve hikâye kahramanları olmak üzere ayrı başlıklar altında derledik. Son olarak dördüncü bölümde ise kişilikleri; dinî kişilikler, tarihî-efsanevî kişilikler, edebî kişilikler, mutasavvuf kişilikler ve bilgin kişilikler olmak üzere alt başlıklar halinde vermeyi uygun bulduk. Tüm bunları yaparken örnek beyitler ile zenginleştirerek yorumladık. Çalışmanın sonunda şairlerin değindikleri tip ve kişilikler aracılığıyla her üç şairin de kültür birikimlerine ne kadar hakîm olduklarına şahit olduk. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, tip, kişilik, divan, âşık, tasavvuf.