Neoliberalizm ve tüketim sarmalı: Eleştirel bir değerlendirme

Tüketim tüm insanların ilişki içerisinde olduğu bir eylemdir. Bu ilişki nedeni ile tüketim sosyal bilimler alanında yer alan neredeyse tüm disiplinlerin ilgilendiği bir konu haline gelmiştir. Bugün gelinen noktada tüketim alanında özellikle sosyolojik, iktisadi ve siyasal anlamda ileriye sürülen kuramlar ön plana çıkmaktadır. Önem atfedilmesi gereken bir diğer alan ise tüketimin tarihsel süreç içerisinde geçirdiği değişimdir. Literatürde neredeyse fikir birliğinin olduğu konu, tüketimin ilk dönemlerde sadece ihtiyaç temelli yapılıyor olduğudur. Sanayi devrimi ve sonrasında yaşanan üretim artışı ile de tüketimin yapısında da değişimler meydana gelmiştir. Bu dönemden sonra tüketim simgesel anlamı ile statü sahibi olabilmek için gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Tüketimin anlamsal değişiminin kendiliğinden oluştuğu şeklinde bir yorum anlamsız olacaktır. Gelişmiş ülkelerde yaşanan, kitlesel üretim teknikleri ile yaşanan ürün artışı, tüketimin anlamsal değişimine giden yolu açmıştır. İhtiyaç temelli tüketim düzleminde kalmak, ürün artışının absorbe edilmemesi anlamına geleceği için tüketim artışı politik anlamda düzenlemelerle ve çeşitli araçlarla sağlanmaya çalışılmıştır. Çalışmada bu düzenlemeler "tüketim sarmalının araçları" başlığı altında sınıflandırılmıştır. Neoliberal dönem sonrasında tüketime aracılık eden tüketici kredileri, kredi kartları, alışveriş merkezleri ve son yıllarda hayatımıza giren sosyal medya uygulamaları ile tüketim miktarı tırmanışa geçmiştir. Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi 1980 sonrası politik ve ekonomik değişimler Türkiye'yi de etkilemiştir. Türk toplumu yeni tüketim pratikleri ile bu dönemden sonra tanışmıştır. Tüketime aracılık eden tüketici kredileri, kredi kartları, alışveriş merkezlerinin artışı ve sosyal medya kullanımı çalışmada tablo ve şekiller yardımı ile gösterilmiştir. Türkiye'de tüketimin tetiklenmesi gelişmiş ülkelerdeki gibi endüstriyel üretim süreci ile değil ithal ürünlerin artışı ile gerçekleşmiştir.