Saç boyama kozmetiklerindeki eser düzey ağır metallerin tayini için yeni bir yaklaşım

Saçın insan vücudunda hayati bir fonksiyonu olmamasına rağmen hem erkekler hem de kadınlar için görünüşü ve özgüveni etkileyen çok önemli bir vücut bileşenidir. Saç rengini değiştirmek için kimyasallar kullanılarak yapılan kozmetik uygulamaya "saç boyama" denir. Saç boyama için kullanılan birçok farklı doğal ve sentetik ürün bulunmaktadır. Saç boyalarının renk etkinliklerini artırmak amacıyla ya da safsızlık olarak birçok farklı ağır metal tuzu eklenmektedir. Ağır metallerin insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri bilindiğinden saç boyama ürünlerindeki ağır metal miktarlarının tayini son derece önemlidir. Alevli atomik absorpsiyon spektroskopisi (FAAS) yöntemi ağır metallerin tayin için yaygın olarak kullanılan hızlı, pratik ve ekonomik bir yöntemdir. Ancak ppb ve sub-ppb derişimleri doğrudan belirlemede yetersiz kalmakta, ayrıca analiz edilen örneklerin sahip olduğu karmaşık matrisler de analizi zorlaştırmaktadır. Bu nedenlerle, FAAS ile analizden önce hassasiyeti artırmak için ayırma ve/veya önderiştirme basamağına gereksinim duyulmaktadır. iv Bu tez çalışmasında, saç boyamada kullanılan kozmetik ürünlerindeki (saç boyası ve kına) eser düzeydeki Cd(II), Cu(II), Pb(II) ve Ni(II) iyonlarının önderiştirilmesi için ultrason destekli derin ötektik çözücü temelli dispersif sıvı faz mikroekstraksiyonu (DES-UA-LPME) kullanılmış ve eser elementlerin tayini alevli atomik absorpsiyon spektrometresi (FAAS) ile gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, ekstraksiyon çözücüsü olarak kolin klorür (ChCl) ve fenolden (Ph) hazırlanan derin ötektik çözücü, kompleksleştirici olarak ditizon ve aprotik çözücü olarak THF kullanılmıştır. pH, DES hacmi ve bileşimi, ekstraksiyon süresi, ditizon miktarı gibi ekstraksiyon verimini etkileyen tüm parametreler optimize edilmiştir. Bu optimizasyon çalışmaları sonucunda pH 6.0, 3x10-3 M ditizon hacmi 500 μL, DES (ChCl: Ph) mol oranı 1:3, DES hacmi 1 mL, ultrason uygulama süresi 3 dakika ve santrifüj süresi 4 dakika olarak seçildiğinde ekstraksiyonun en yüksek verimle gerçekleştiği saptanmıştır. Optimum koşullar altında, Cd (II), Cu (II), Pb (II) ve Ni (II) metal iyonları için zenginleştirme faktörü (EF) sırasıyla 57, 50, 92 ve 58; gözlenebilme sınırı (LOD) sırasıyla 0.7, 1.4, 2.3 ve 0.8 μg L-1, tayin sınırı LOQ sırasıyla 2.3, 4.7, 7.6 ile 2.5 μg L-1; bağıl standart sapma (n= 10) ise sırasıyla 2.3, 1.8, 1.7 ve 2.7 olarak hesaplanmıştır. Deney koşullarının optimizasyonu ve analitik özelliklerin değerlendirilmesinden sonra, yöntem gerçek numune olarak seçilmiş farklı marka ve menşeili saç boyaları ve kına örneklerine uygulanmış ve yüksek geri kazanım değerleri ile matriks etkisinin gözlenmediği, yüksek duyarlığa ve doğruluğa sahip sonuçlar elde edilmiştir. Seçilmiş olan numunelerde bulunan miktarlar Cd için 0,12 ile 2,66 μg g-1 arasında, Cu için 0,73 ile 7,07 μg g-1 arasında, Pb için 3,58 ile 15,60 μg g-1 arasında ve Ni için 1.16 ile 7.36 μg g-1 arasında bulunmuştur.