Nilüfer Göle'nin çalışmalarında din olgusu ve ötekileştirmenin yorumu

Öz bilinç sahibi olan insan, benliğini inşa ederken bir başkasına ihtiyaç duyar ve başkasının (Öteki) aynasında kendisini tanımlar. Aidiyet duygusuyla bağlandığı ailesinden başlayarak sosyalleştiği çevrede kişi, kendisine bir yer bulmak ister, güvende olma saikiyle kendisiyle benzer olana yönelir. Benzerliklerin bir araya getirdiği insan grupları "biz"i; farklı olanlar "öteki"ni var eder. Sosyal kategorizasyonlar, önyargılar, zamanla ayrışmaya neden olurken aslında hayatımızda var olan ve olumsuz bir anlam da taşımayan "öteki" dışlanarak ötekileştirilir. Geleneksel toplularda din, kişisel olandan toplumsal hayata bütün insan yaşamını sarar. Oluşturduğu türlü anlam örüntüleriyle benlik tanımları oluşturur. Bir taraftan kimlik kuruculuk işlevi yürütürken bir taraftan da bir kimlik temsiline dönüşür. Batı Avrupa'da Aydınlanma ile başlayan süreçte rasyonelleşme, hümanizm, bilimsel devrim, endüstrileşme, liberal değerlerin yayılması gibi bir dizi gelişme geleneksel toplumdan modern topluma geçişi sağlar. Modernleşme sürecinde din; toplumsal yaşamın dışına itilir, modern kamusal alan sekülerleşir. Kamusal mekânlarda dini sembol ve pratikler bastırılır. 1970'lerde post modern düşünce, yeni toplumsal hareketler modernizmin bir eleştirisi olarak ortaya çıkar. Küreselleşme ve göçlerle modern ulus devletlerin homojen yapıları aşınmaya başlar. Çok kültürcülük talepleriyle modern seküler kamusal mekânlar değişime zorlanır. Avrupa'da Müslüman nüfusun hızla artması, farklılıkların birbirine yakınlaşması kültürel çatışmaları ve anlaşmazlıkları beraberinde getirir. Günümüz sosyologlarından Nilüfer Göle; modernlik, sekülerizm, küresel meydan hareketleriyle ilgilenmekte, gerek Türkiye gerek Avrupa kamusal alanlarında çatışma nedenlerinin kodlarını bulmaya çalışmaktadır. Bu çalışmada din - dinsel olanla modern - seküler olan arasındaki çatışmaları, ötekileştirme süreçlerini, Göle'nin mikro olaylardan hareketle sosyal aktörlerin yorumlarını dikkate alan anlamacı- yorumlayıcı sosyolojik yaklaşımıyla görmek ve Göle'nin sıklıkla sorduğu "Birlikte nasıl yaşanır?" sorusu üzerine dikkat çekmektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak içerik analizi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kimlik, Ötekileştirme, İslâm, Batı, Modernlik, Sekülerizm