Niti şekil hatırlamalı alaşımlara bakır katkısının fiziksel özellikleri üzerine etkisinin incelenmesi

ÖZET Bu çalışmada NiTi şekil hatırlamalı alaşımına farklı oranlarda Cu(bakır) ilave edilerek hazırlanan NiTiCu alaşımlarının şekil hatırlama özellikleri araştırıldı. Üretilen Ni-%50Ti, Ni-%45Ti, Ni-%55Ti, Ni-%50Ti-%5Cu ve Ni-%45Ti-%10Cu alaşımlarının DSC(Diffarenciyel Scanning Callorimetry) ile faz dönüşüm sıcakları belirlendi. DSC sonuçlarına göre Ni-%55Ti ikili şekil hatırlamalı faz dönüşüm sıcaklıklarının en yüksek olduğu gözlendi. %10Cu ilave edilen üçlü NiTiCu şekil hatırlama etkinin kaybolduğu belirlendi. Numunelerin aktivasyon enerji değerleri Ni-%50Ti, Ni-%45Ti, Ni-%55Ti, Ni-%50Ti-%5Cu alaşımları için sırasıyla 155,63 kJ/mol, 226,47kJ/mol, 207,3 kJ/mol ve 101,84 kJ/mol olduğu belirlendi. Titanyum elementinin artması alaşımın aktivasyon enerjisini arttırdığı söylenebilir. Bunun yanında %5 Cu ilavesi NiTi alaşımının Martensit fazdan Austenite faza geçiş için gerekli aktivasyon enerjisini bir hayli düşürdüğü söylenebilir. Ayrıca X-ışını, SEM ve optik mikroskop gözlemleriyle yapı tayini yapıldı. Ni-%50Ti, Ni-%45Ti alaşımları oda sıcaklığında austenite fazda olduğundan SEM ve optic mikrograflarında martensit plakalar gözükmedi, fakat Ni-%55Ti, Ni-%50Ti-%5Cu alaşımlarının mkrograflarında yer yer martensit plakalara rastlandı. Oda sıcaklığında alınan XRD ölçüm sonuçlarına da Ni-%50Ti ve Ni-%45Ti alaşımları için çok az miktarda martensit fazı temsil eden B19/ ve B2 fazlarının piklerine rastlandı. Ni-%55Ti ve Ni-%50Ti-%5Cu alaşımlarında ise Martensit piki ifade eden piklerin sayıları ve şiddetlerinin arttığı görüldü. Anahtar Kelimeler: Cu katkılı şekil hafızalı alaşımlar, Cu-Ni-Ti alaşımları, faz dönüşümleri, dönüşüm sıcaklıkları