Nokta yükü dayanım indeksinin yarılanmış karot örneklerinden belirlenebilirliğinin araştırılması

Nokta yükü dayanım indeksi, kayaçların dayanımlarına göre sınıflandırılmasında ve tek eksenli sıkışma dayanımının dolaylı yoldan tahmin edilmesinde yaygın şekilde kullanılan bir indekstir. Bu indeks, silindirik karot örnekleri veya düzensiz şekilli örnekler üzerinde yapılan nokta yükü deneyiyle tayin edilmektedir. Ancak maden sahalarından alınan karotlar cevherin kalitesinin belirlenmesi amacıyla yarılanarak jeokimyasal analizlere tabi tutulmak üzere laboratuvara gönderilmektedir. Bu durum; örneklerden geriye kalan yarılanmış karotların sadece dayanım ve deformabilite deneylerinde değil, nokta yükü deneylerinde de kullanılamaması sorununa neden olmaktadır. Bu çalışmada; nokta yükü dayanım indeksi deneyinin yarılanmış karotlar üzerinde uygulanabilirliğinin araştırılması ve bu şekilde belirlenen nokta yükü dayanım indeksi değerlerinden tek eksenli sıkışma dayanımının dolaylı yönden tahmin edilebilmesi için görgül bir eşitliğin önerilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla; farklı yerlerden derlenen bozunmamış 12 farklı kaya türünden farklı çaplarda silindirik ve yarılanmış çok sayıda örnek hazırlanmıştır. Yarılanmış örnekler üzerinde nokta yükü dayanım indeksi deneyi, silindirik karot örnekler üzerinde ise hem nokta yükü hem de tek eksenli sıkışma dayanım deneyleri yapılmıştır. Silindirik örnekler ile yarılanmış örneklerin nokta yükü dayanım indeksi deney sonuçları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve çok yüksek korelasyon katsayısına sahip doğrusal bir görgül ilişki bulunmuştur. Ayrıca, istatistiksel analizler sonucunda önerilen ve yarılanmış örneklerin nokta yükü dayanım indeksi değerlerini esas alan görgül ilişkinin silindirik örneklere ait nokta yükü dayanım indeksini esas alan görgül ilişkiye göre tek eksenli sıkışma dayanımını deneysel olarak tayin edilmiş değerlere çok daha yakın şekilde tahmin edebildiği belirlenmiştir. Bu çalışma sonucunda, nokta yükü dayanım indeksinin yarılanmış karotlardan da belirlenebileceği ve yarılanmış karottan tayin edilen bu değerin belirli bir katsayıyla çarpılmasıyla tek eksenli sıkışma dayanımının da düşük bir hata payıyla dolaylı olarak tahmin edilebileceği anlaşılmıştır.