OECD ülkelerinde vergi takozu ve kayıt dışı ekonomi arasındaki ilişki: Panel veri analizi

Kayıtdışı ekonomi ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre farklılık gösterse de her ülkenin sorunudur. Kayıtdışı ekonomi sorunu makro boyutlarda sorunlara yol açmaktadır. Ortaya çıkan bu sorunlarla baş edebilmek için ilk başta kayıtdışı ekonominin nedenlerinin ortaya konulması gerekmektedir. Çeşitli çalışmalarda kayıtdışı ekonominin nedenleri araştırılmıştır. Kayıtdışı ekonominin nedenleri; sosyal, kültürel, psikolojik, ekonomik, kurumsal vb. Faktörler olarak ele alınabilmektedir. Bu çalışmada kayıtdışı ekonominin nedenlerinden biri olarak gösterilen vergi takozu arasındaki ilişki ampirik sonuçlarla ortaya konulmuştur. 2000-2017 yılları arasını kapsayarak vergi takozu oranları en yüksek olan 15 OECD ülkesi ele alınarak çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada yatay kesit bağımlılığı sorunu olduğu bulunmuştur. Bu nedenle ikinci nesil panel veri analizi testleri ile çalışma ortaya konulmuştur. Pesaran CIPS birim kök testi ile serilerin durağanlığı test edilmiştir. Westerlund ve Edgerton eşbütünleşme testi ile kayıtdışı ekonomi ile değişkenlerin arasında uzun dönemde ilişkisine bakılmış ve AMG tahmincileri ile katsayıların anlamlılığı test edilmiştir. Son olarak Emirmahmutoğlu-köse nedensellik testi ile aralarındaki ilişkinin yönüne bakılmıştır. Çalışmanın sonucunda eşbütünleşme ilişkisi bulunulmuş ancak AMG katsayı tahmincileri belli ülkeler dışında anlamlı çıkmamıştır. Anlamlı çıkan ülkeler arasında negatif ilişki bulunan sonuçlarda mevcuttur. Ayrıca nedensellik testi sonucunda kayıtdışı ekonomi ile vergi takozu arasında çift yönlü nedensellik bulunulmuştur. Literatürdeki çalışmalar sosyal güvenlik yüklerinin kayıtdışı ekonomiyi artırdığını söylese de uzun dönemde aralarında ilişki bulunamamıştır. Bu algı etkisi ile açıklanabilir. Kişiler ödedikleri primlerle elde ettikleri fayda arasında pozitif ilişki kurmuşlar ve bu yüzden de kayıtdışı ekonomiyi uzun dönemde etkilememektedir.