Investigation of the effect of student and school background variables, teaching and learning variables and non-cognitive outcomes on the components of scientific literacy in Programme for International Student Assessment (PISA 2015)

Bu çalışmada, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı'na (PISA 2015) ait veriler kullanılarak fen ilişkili öğrenci ve okul özelliklerinin Türkiye'deki 15 yaşındaki öğrencilerin fen okuryazarlığına etkisinin araştırılması amaçlanmaktadır. PISA 2015, 187 okuldan 5895 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmadaki öğrenci düzeyindeki değişkenler; okul dışında fen çalışmaya ayrılan zaman, fen aktiviteleri, fen özyeterliği, genel fen konularına olan ilgi, fenden keyif alma, araçsak güdülenme, epistemolojik inançlar, çevresel farkındalık, çevresel optimizm, öğrencilerin sahip olmayı umdukları mesleki statü ve fen öğrenme zamanıdır. Okul ilişkili değişkenler ise; fen öğretmenlerinin sayısının tüm öğretmenlerin sayısına oranı, tam sertifikalı fen öğretmenlerinin oranı, ISCED 5A düzeyinde ve fen bilimleri eğitimi almış öğretmenlerin oranı, okuldaki fen öğretmenlerinin toplam sayısı, eğitici materyallerin eksikliği, eğitici personel eksikliği, fene özel kaynaklar ve müfredat dışı yaratıcı aktiviteleri içerir. Öğrencilerin birleşik fen puanları, fen bilgisi puanları ve fen yeterliliği puanları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Veri analizi hiyerarşik lineer modelleme (HLM) kullanılarak yapılmıştır. Okul dışında fen çalışmaya ayrılan zaman, fen aktiviteleri ve çevresel optimizmin fen okuryazarlığının tüm boyutlarını negatif yönde etkilediği bulunmuştur. Fen öğrenme zamanı, epistemolojik inançlar, çevresel farkındalık ve öğrencilerin sahip olmayı umdukları mesleki statünün ise fen okuryazarlığının tüm boyutlarını pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Araçsal güdülenmenin öğrencilerin fen okuryazarlığı üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı gösterilmiştir. Fen özyeterliğinin birleşik fen puanları, içerik bilgisi ve fenomeni bilimsel olarak açıklama alt boyutlarını pozitif yönde etkilediği bulunmuştur. Genel fen konularına olan ilginin bu alt boyutlara ek olarak veri ve kanıtları bilimsel olarak yorumlama alt boyutunu da pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Fenden keyif almanın bilimsel araştırmayı değerlendirme ve tasarlama dışındaki tüm fen okuryazarlığı alt boyutlarını pozitif yönde etkilediği gösterilmiştir. Fen öğretmenlerinin sayısının tüm öğretmenlerin sayısına oranı ve fene özel kaynaklar fen okuryazarlığının tüm alt boyutlarını pozitif yönde etkilerken eğitici materyallerin eksikliği ve okuldaki fen öğretmenlerinin toplam sayısının fen okuryazarlığının tüm boyutlarını negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Müfredat dışı yaratıcı aktivitelerin birleşik fen puanı, prosedürel ve epistemik bilgi ve bilimsel araştırmayı değerlendirme ve tasarlama alt boyutlarını pozitif yönde etkilediği bulunmuştur. Tam sertifikalı fen öğretmenlerinin oranı, ISCED 5A düzeyinde ve fen bilimleri eğitimi almış öğretmenlerin oranı ve eğitici personel eksikliğinin fen okuryazarlığı üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı saptanmıştır.