Öğrencilerin modelleme süreçlerinin değerlendirilmesine yönelik ölçme araçlarının geliştirilmesi

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5., 6. ve 7. sınıf öğrencileriyle yürütülen modelleme etkinlikleri ile öğrencilerin modelleme etkinliklerindeki düşünme biçimlerini ve bu düşünme biçimlerini sergilemek için harekete geçirdikleri davranışları dikkate alarak öğrencilerin modelleme süreçlerini değerlendirmeye yönelik ölçme araçları geliştirmektir. Araştırmada öğrencilerin katılmış oldukları "Modelleme Etkinlikleri" bir vaka kabul edilerek, bu vakaya dâhil olan öğrencilerin modelleme etkinliklerindeki düşünme biçimleri ve bu düşünme biçimlerini sergilemek için harekete geçirdikleri davranışlar dikkate alınarak öğrencilerin modelleme süreçleri etraflıca incelenmiştir. Çalışma kapsamında tek bir vaka (modelleme süreci) üzerinden farklı sınıf düzeyleri (5., 6. ve 7. sınıf) ile çalışma yürütüleceği için özel durum yöntemlerinden iç içe geçmiş tekli durum yönteminin yapılacak çalışma için uygun olacağı düşünülmüştür. Araştırma, 2014 – 2015 öğretim bahar yarı yılında Trabzon il merkezine bağlı 3 farklı ortaokulunun 5., 6. ve 7. sınıflarında öğrenim görüp 'Seçmeli Bilim Uygulamaları' dersini seçen toplam 180 öğrenci ve uygulama okullarında yer alan toplam 8 Fen Bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Araştırma iki farklı uygulama basamağı şeklinde gerçekleştirilmiştir ve araştırma grubu içerisinde yer alan toplam 180 öğrenci ve 8 Fen Bilimleri öğretmeni I. Uygulama ve II. Uygulama Grubu olmak üzere ayrılmıştır. 120 öğrenci ve 8 Fen Bilimleri öğretmeni dereceli puanlama anahtarının geliştirilme sürecinde I. Uygulama grubunda yer alırken geriye kalan 60 öğrenci ise geliştirilen ölçme aracının geçerlik ve güvenirlik analizleri kapsamında araştırmanın II. Uygulama grubunda yer almıştır. I. Uygulama kapsamında yürütülen çalışmalar ile öğrencilerin modelleme etkinliklerde ki düşünme biçimleri ve bu düşünme biçimlerini sergilemek için harekete geçirdikleri davranışlar ortaya konmaya çalışılırken uygulama okullarında yer alan Fen Bilimleri öğretmenlerinin de konu hakkında görüşleri ve dönütleri alınmaya çalışılmıştır. II. Uygulama kapsamında ise I. Uygulama da ki çalışmalardan elde edilen verilerin analizi sonucunda ortaya çıkarılan ölçme aracının analizleri yapılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın problem durumu ve amacı göz önüne alınarak araştırmacı tarafından geliştirilen klinik mülakatlar, gözlem formu, anket formu ve dereceli puanlama anahtarı araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Klinik mülakatlar I. Uygulama kapsamında seçilen okullarda toplam 5 haftada yürütülmüştür. Modelleme etkinlikleri esnasında etkin uğraşı içerisinde olan öğrenciler ile süreç içerisinde yürütülen klinik mülakatlardan elde edilen veriler gözlem formuna aktarılmıştır. Gözlem çalışmaları da gözlem formu ile birlikte araştırma kapsamında tercih edilen okullarının 5., 6. ve 7. sınıflarında öğrenim hayatlarına devam öğrencilerden rastgele seçimle her sınıf düzeyinden 3 öğrenci seçilerek 5 haftada yürütülmüştür. Bunun akabinde de öğretmenlerin konu ile ilgili görüşlerini almak adına klinik mülakat ve gözlem formu verilerine bağlı olarak anket formu oluşturulmuştur. Bu anket formu da I. Uygulama kapsamında tercih edilen okullarda görev yapan Fen Bilimleri öğretmenleri üzerinde 1 haftalık süre zarfında uygulanmıştır. I. Uygulama kapsamında geliştirilen ve kullanılan veri toplama araçlarından elde edilen verilerin dereceli puanlama anahtarına aktarılmasıyla da 5 haftalık süreç olan araştırmanın II. Uygulama bölümüne geçilmiştir. Bu bölümde de geliştirilen dereceli puanlama anahtarına yönelik analizler yapılmıştır. Klinik mülakatların analiz sürecinde, elde edilen veriler üzerinden betimsel analiz ve içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış gözlem formundan elde edilen verilerin analizinde, form üzerinde yapılmış işaretlemeler ve ilgili olan maddeye dair açıklamalar kısmında yer alan ifadeler dikkate alınarak incelenmiştir. Anket formunun analizinde frekans (f) ve yüzde (%) kullanılmıştır. Ayrıca modelleme süreci konusunda görüşlere sahip olan öğretmenlerin bu görüşleri de araştırılmış ve elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Dereceli puanlama anahtarında ise geçerlik ve güvenirlik konularında analizler yürütülmüştür. Modelleme etkinliklerinde öğrencilerin sahip olmaları gereken özelliklere yönelik olarak öğrencilerinden alınan görüşlerde yaratıcılık, sorumluluk, organizasyon, özgüven, girişkenlik ve analojik düşünme gibi temalar ön plana çıkarılmaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda bu temaların 21. Yüzyıl becerileri şeklinde ifade edilen becerilerin alt başlıkları olduğu belirlenmiştir. Ayrıca öğrenciler malzeme bilgisi ve üretkenlik gibi mühendislik alanlarına ait becerilere de değinmektedir. Bu durum ise uluslararası literatürde "STEM Education" ülkemizde ise "FeTeMM Eğitimi" şeklinde belirtilen yapının içerisinde modelleme etkinliklerinin de önemli bir yerinin olduğunu bizlere göstermektedir. Bu durum ise modelleme etkinliklerinin eğitim-öğretim süreci içerisinde önemli bir yerinin olduğunu gözler önüne sermektedir. Bu bağlamda da modelleme etkinlikleri, eğitim–öğretim süreci içerisinde ön sıralarda tercih edilmesi gereken öğretim araçlarından birisidir.