Öğretmen adaylarının doğal afete yönelik hazır bulunuşluk, risk algısı ve tutum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Türkiye dünya üzerindeki bulunduğu coğrafi konum itibariyle bir afetler ülkesi olduğundan dolayı ülke sınırları içerisinde, ülkenin farklı bölgelerinde, çeşitli doğal afetlerin meydana geldiği görülmektedir. Bu sebeple, farklı bölgelerde yaşamlarını sürdüren insanlar geçmişte yaşadığı gibi gelecekte de birçok afet tehlikeleri ile karşı karşıya kalma ihtimali ile hayatlarına devam etmektedirler. Dolayısıyla Türkiye'de afetler ile yaşamayı öğrenmek ve bu noktada gerekli olan eğitimleri almak büyük önem arz etmektedir. Afet eğitimlerinin temelleri okullarda atıldığından eğitim kurumları ve öğretmenlere önemli görevler ve ciddi sorumluluklar düşmektedir. Olası bir afet durumunu yönetebilmek için okullarda eğitim görmekte olan ve gelecekte ülkenin farklı bölgelerinde eğitim verecek olan öğretmen adaylarının doğal afet hazır bulunuşluk, risk algısı ve tutum düzeyleri, afet eğitimlerinin verimli ve etkili olması ile oldukça yakından ilişkilidir. Bu amaç doğrultusunda gerçekleştirilen bu çalışma, öğretmen adaylarının doğal afet hazır bulunuşluk, risk algısı ve tutum düzeyleri ve aralarındaki ilişki çeşitli değişkenler kapsamında; cinsiyet, yaş, öğrenim gördüğü bölüm, sınıf düzeyi, yaşadığı coğrafi bölge, ilk yardım eğitimi alma durumu, afet eğitimi alma durumu, telefonlarındaki AFAD Acil Arama Aplikasyonu (APK) bulunma durumu, afete maruz kalma durumu, yakınının afete maruz kalma durumu, afette yakınını kaybetme durumu, Afette ekonomik kayba uğrama durumu, Aile ekonomik gelir düzeyi değişkenlerine göre incelemektedir. Öğretmen adaylarının afet hazır bulunuşluk, risk algısı ve tutum düzeylerini belirlemek amacıyla yürütülen bu çalışmada, nicel tarama yöntemlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma 2024-2025 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Fakültesinde aktif öğrenim görmekte olan 449 öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, Şentuna ve Çakı, (2020) tarafından geliştirilen ''Afet Hazırbulunuşluk Ölçeği'', Mızrak ve Aslan, (2020) tarafından geliştirilen ''Afet Risk Algısı Ölçeği'' ve Türkan, Kılıç ve Tiryakioğlu, (2019) tarafından geliştirilen ''Afet Tutum Ölçeği'' ile toplanmıştır. Ulaşılan verilerin, frekans-yüzde dağılımları, aritmetik ortalama, standart sapma değerleri, Kruskal Wallis ve Mann Whitney U testi ile test edilmesi sonucu Öğretmen adaylarının hazır bulunuşluk seviyelerinin düşük düzeye yakın olduğu, risk algısı ve tutum düzeylerinin benzer sonuçlar göstererek orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır ve şu önerilere gidilmiştir. Eğitim fakültelerinde var olan afet eğitimi derslerine uygulamalı derslerinde eklenmesinin gerekli akademik araştırmalarla önü açılabilir. Afet bilinci düşük olan bölümler başta olmak üzere eğitim fakültelerinde afet bilincini geliştirmeye yönelik dersler programa dahil edilmelidir. Öğretmen adaylarının afet öncesi, afet sırası ve afet sonrası bilgi düzeylerinin geliştirilmesi için zorunlu seminer ve benzeri eğitimler programa dahil edilmelidir. Afet eğitimi için okullara gelen kurum ve kuruluşların afet bilgi düzeylerindeki eksikliklerin giderilmesine yönelik çalışmalar yapılabilir.