Öğretmen adaylarının eğlence amaçlı medya kullanımı ve eleştirel okuryazarlık becerileri

Bu araştırmanın amacı medyayı öncelikle eğlence amacına yönelik kullanan sınıf öğretmeni adaylarının medya okuryazarlık beceri düzeyleri ile eleştirel okuryazarlık beceri düzeylerini ve bunlar arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Çalışmanın temel amacına yönelik olarak sınıf öğretmeni adaylarının eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeyleri ve internet için eleştirel okuryazarlık düzeyleri cinsiyet, sınıf, öğrenim durumları (medya okuryazarlığı dersi alıp/almama), sosyal medyayı kullanma durumları, kullanılan uygulamalar ve üretilen içerik özelliklerine göre incelenmiştir. Araştırmada sınıf öğretmeni adaylarının eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeyleri ve internet için eleştirel okuryazarlık düzeyleri ilişkisel tarama modeline göre incelenmiştir. Bu çalışmada veriler iki farklı ölçek kullanılarak toplanmıştır. Ulu Aslan ve Baş (2022) tarafından oluşturulan 24 maddelik "Eğlence Amacına Duyarlı Medya Okuryazarlığı Ölçeği" ile Dal ve Aktay (2015) tarafından geliştirilen 27 maddelik "İnternet İçin Eleştirel Okuryazarlık Ölçeği", gerekli izinler alındıktan sonra öğretmen adaylarının dijital medya kullanım durumları ile eleştirel okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla kullanılmıştır. Araştırmaya 2023-2024 eğitim öğretim yılında Afyon Kocatepe Üniversitesi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi ve Akdeniz Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği bölümünde öğrenim görmekte olan 355 öğrenci katılmıştır. Sınıf öğretmeni adaylarının ankete verdikleri cevaplara bakılarak uç değerler çalışmadan çıkartılarak verilerin incelenmesine geçilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin demografik özelliklerine göre dağılımlarını belirlemek için frekans ve yüzde analizi yapılmış, ayrıca kullanılan ölçeklere ilişkin öğrenci düzeyleri ortalama ve standart sapma kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmanın amacına uygun olarak kurulan hipotezler ve alt problemler %95 güven düzeyinde istatistiksel olarak test edilmiş, bağımsız değişkenler ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesi için Pearson korelasyon analizi yapılmıştır. Ayrıca ölçümlere göre ikili gruplar arasındaki farkın belirlenmesi için bağımsız örneklem t-testi, ikiden fazla gruplar için ise tek yönlü ANOVA testi uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, sınıf öğretmeni adaylarının eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık becerileri ve internet için eleştirel okuryazarlık becerileri yüksek düzeyde çıkmıştır. Öğretmen adaylarının internet için eleştirel okuryazarlık düzeyleri ile eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeyleri arasında pozitif yönlü ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Araştırma sonucunda kadınların eğlence amacına duyarlı medya okuryazarlık düzeylerinin erkeklere kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür. Ancak, internet için eleştirel okuryazarlık becerileri cinsiyete göre farklılık göstermemiştir. Ayrıca, 4. sınıf öğrencilerinin eğlence odaklı medya okuryazarlık düzeyi ile eleştirel okuryazarlık düzeyinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Medya okuryazarlığı dersi alan öğrencilerin, dersi almamış olanlara kıyasla eğlence odaklı medya okuryazarlık düzeyinin ve eleştirel okuryazarlık düzeyinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Medya okuryazarlığı dersinin öğretmen adaylarının medya içeriğini daha derinlemesine ve eleştirel bir şekilde değerlendirmelerine katkıda bulunduğunu göstermektedir. Eğlence odaklı medya okuryazarlık düzeyinin yüksek olması, bu öğrencilerin medya içeriklerinin eğlence boyutunu daha iyi kavrayabildiklerini ve medyayı daha bilinçli bir şekilde tükettiklerini ifade etmektedir. Eleştirel okuryazarlık düzeyinin yüksek olması ise, dersin öğrencilerin medya mesajlarını sorgulama ve analiz etme becerilerini geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Buna karşın genel itibariyle öğretmen adaylarının medya içeriklerini anlama, yorumlama ve eleştirme konusunda gelişime açık olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, öğrencilerin yaş ve deneyimlerinin medya okuryazarlık becerilerini etkilediği görülmüştür.