Öğretmenlerin etkenlik düzeyleri ile öğretim programı uyarlama örüntüleri arasındaki ilişkide eğitim programı okuryazarlığının aracı rolü (Afyonkarahisar örneklemi)

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin etkenlik düzeyleri ile öğretim programı uyarlama örüntüleri arasındaki ilişkide eğitim programı okuryazarlığının aracı rolünü incelemektir. Öğretmenlerin öğretim programlarını uygulama sürecinde gerçekleştirdikleri uyarlamalar, yalnızca içerik düzeyinde değil; pedagojik refleksler, bağlamsal gereklilikler ve bireysel mesleki yeterliklerle şekillenen karmaşık süreçlerdir. Bu bağlamda öğretmen etkenliği, öğretmenin pedagojik karar alma gücünü; eğitim programı okuryazarlığı ise programı anlama, yorumlama ve uygulama yetkinliğini temsil etmektedir. Araştırmada bu iki yapının, öğretim programını uyarlama örüntüleriyle nasıl bir ilişkide olduğu, özellikle de aralarındaki dolaylı etkiler aracılığıyla test edilmiştir. İlişkisel tarama modeline dayalı bu araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Afyonkarahisar ilinde görev yapmakta olan 412 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler; Öğretmen Failliği Ölçeği, Eğitim Programı Okuryazarlığı Ölçeği ve Öğretim Programını Uyarlama Örüntüleri Ölçeği ile toplanmıştır. Elde edilen veriler, korelasyon ve aracılık analizleri ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin etkenlik düzeyleri ile öğretim programında genişletmeye yönelik uyarlama örüntüleri arasında anlamlı bir ilişki olduğu; bu ilişkide eğitim programı okuryazarlığının anlamlı bir aracı rol üstlendiği saptanmıştır. Benzer şekilde, öğretmen etkenliği ile atlamaya yönelik uyarlama örüntüleri arasındaki ilişkide de eğitim programı okuryazarlığı aracılığıyla dolaylı bir etki ortaya çıkmıştır. Ancak, yeniden düzenlemeye yönelik uyarlama örüntüsü açısından etkenlik ve program okuryazarlığı arasında anlamlı bir aracılık ilişkisi gözlenmemiştir. Bu durum, yeniden düzenleme davranışının pedagojik kararların ötesinde bağlamsal, deneyimsel ve yapısal faktörlerle şekillendiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, öğretim programını uyarlama süreçlerinin çok katmanlı yapısını ortaya koymakta; özellikle yeniden düzenleme davranışlarının açıklanmasında öğretim stratejileri bilgisi, mesleki yaratıcılık, deneyim ve okul kültürü gibi farklı değişkenlerin dikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir. Bu kapsamda, öğretmen eğitiminde yalnızca öğretim programı bilgisi değil, aynı zamanda pedagojik esneklik ve yaratıcı uygulama becerilerinin geliştirilmesi önerilmektedir.