Öğretmenlerin mesleki gelişimine yönelik okul temelli uygulamaların bir özel okul ve bir devlet okulu arasında dışsal kıyaslama yoluyla transfer edilmesi

Bu araştırmanın temel amacı, bir özel okul ve bir devlet okulu arasında gerçekleştirilen dışsal kıyaslama yoluyla öğretmenlerin mesleki gelişimlerinin okul temelli bir anlayışla yürütülmesine yönelik bir modelin belirlenerek devlet okuluna nasıl transfer edilebileceğinin ortaya konmasıdır. Dışsal kıyaslama yoluyla uyarlanarak devlet okuluna transfer edilen okul temelli mesleki gelişim (OTMG) modelinin devlet okulunda uygulanması sonucunda ise öğretmenlerin modele yönelik deneyimleri, motivasyonları ve mesleki gelişim çalışmaları kapsamında öğrendiklerini uygulamaya yönelik motivasyonlarındaki değişim incelenmektedir. Araştırma, yorumlayıcı eylem araştırması şeklinde yürütülmüştür. Dört aşamada yürütülen araştırmanın birinci aşaması, ihtiyaç analizi; ikinci aşaması, dışsal kıyaslama ve üçüncü ve dördüncü aşamaları ise yorumlayıcı eylem araştırmasıdır. Araştırma, 2021- 2022 eğitim öğretim yılında Adana ilinin Çukurova ilçesindeki bir özel okul ile Seyhan ilçesindeki bir devlet okulunda yürütülmüştür. Çalışma grubunda yer alan özel okulun belirlenmesinde ölçüt örnekleme yöntemi kullanılırken; devlet okulunun belirlenmesinde tipik durum örneklemesi ve ölçüt örnekleme aşamalı olarak kullanılmıştır. Araştırmanın devlet okulundaki çalışma grubu 55 öğretmenden oluşurken özel okuldaki çalışma grubu, 10 öğretmen ve iki kurum yöneticisinden oluşmaktadır. Araştırmanın nitel verileri, araştırmacı tarafından araştırmanın dört aşamasında kullanılmak üzere hazırlanan görüşme ve gözlem formları aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel veriler ise öğretmenlerin mesleki gelişim faaliyetlerinde öğrendiklerini uygulamaya yönelik motivasyonlarını incelemeye ilişkin bir ölçek kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada elde edilen nitel veriler; OTMG modeline ilişkin dışsal kıyaslama öncesi, OTMG modeline ilişkin dışsal v kıyaslama, OTMG modelinin transfer edilerek uygulanması ve OTMG modelinin transferi sonrası olmak üzere dört farklı aşamaya bağlı olarak içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmada, içerik analizi yaklaşımlarından tümdengelimli içerik analizi yaklaşımı uygulanmıştır. OTMG faaliyet programının uygulanması sonrasında, devlet okulundaki öğretmenlerin mesleki gelişim faaliyetlerinde öğrendiklerini sınıflarında uygulama motivasyonlarında bir farklılık olup olmadığının incelenmesinde ise bağımlı (ilişkili) gruplar t testi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, devlet okulundaki öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçları ve devlet okulunun fiziki ve teknik kapasitesi, dışsal kıyaslama çalışmalarına yön veren temel faktörler olarak ortaya çıkmıştır. Bu iki temel faktör dışında, eksiklik veya yetersizlik nedeniyle dışsal kıyaslama yoluyla transfer edilen OTMG modelinin farklılaştırılmasını zorunlu kılan başka bir faktör olmamıştır. OTMG modelinin uyarlanmasını gerektiren diğer faktörler, devlet okulundaki öğretmenlerin çalışma anlayışı, mesleki motivasyonu ve okul iklimi ekseninde şekillenmiştir. Öğretmenlerin mesleki gelişimlerine yönelik yapılan dışsal kıyaslama çalışmalarında okulların donanımı veya yönetsel süreçlerinden önce okullardaki öğretmen profilinin karşılaştırılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Devlet okulundaki OTMG faaliyetleri sonucunda, öğretmenlerin mesleki gelişim faaliyetlerinde öğrendiklerini uygulamaya yönelik motivasyonlarını artıran temel faktör, öğretmen ihtiyaçlarına ve çalışma koşullarına duyarlılık gösterilmesi olmuştur. OTMG faaliyetlerinin uygulanabilirliğini ve sürdürülebilirliğini sağlayan temel faktörlerin ise öğretmenler arasındaki iş birliği, okul yöneticilerinin liderliği ve koordinatör tarafından sürekli sağlanan rehberlik olduğu anlaşılmıştır. Devlet okulunda uygulanan OTMG modeli sonucunda öğretmenler, mesleki gelişim faaliyetlerini daha faydalı bulmaya ve mesleki gelişim çalışmalarının okul süreçlerinde rahatlıkla uygulanabilecek bir yapıda olduğunu düşünmeye başlamışlardır. Mesleki gelişim faaliyetlerinden öğrendiklerini uygulayabileceklerine inanmalarına rağmen başarıyla uygulama yapabilme konusunda, OTMG uygulamasına bağlı olarak, öğretmenlerin inançlarında anlamlı bir değişim sağlanamamıştır. Bu nedenle, OTMG modelinin öğretmenlerin öz yeterliklerini geliştirme açısından güçlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. OTMG faaliyetlerinin tasarımında, öğretmenlerin ihtiyaçlarının yanı sıra öz yeterliklerinin de analiz edilmesi ve bu doğrultuda mesleki gelişim faaliyetlerine yön verilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Araştırmanın sonucunda, devlet okulunda uygulanan OTMG modelinin, öğretmenlerin mesleki gelişimini gönüllülük esasıyla ve "uygulama" odaklı sağlamada vi etkili bir yaklaşıma sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak, okul ve öğretmen ihtiyaçlarına duyarlı bir OTMG modelinin geliştirilmesine ve uygulanmasına ilişkin süreçler ve çalışmalar hakkında öneriler sunulmaktadır.