Okul öncesi ders kitaplarının matematiksel yaratıcılık açısından incelenmesi

Bu çalışma Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından öğrencilere dağıtılan okul öncesi ders kitaplarında yer alan matematiksel ve matematiksel olmayan yönergelerin yaratıcı düşünme becerisi ve daha özel olarak matematiksel yaratıcılık açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda okul öncesi düzeyinde üç kitaptan oluşan MEB ders kitabı (El Ele 1, El Ele 2 ve El Ele 3) veri kaynağı olarak belirlenmiştir. Veri analizi için 5 analiz çerçevesi kullanılmıştır. Oluşturulan ve kullanılan bu analiz çerçeveleri ile öncelikle kitaplarda yer alan yönerge türleri belirlenmiştir (matematiksel, matematiksel olmayan ve matematiğin bağlam olarak kullanıldığı yönergeler). Daha sonra bu yönergeler matematiksel yaratıcılığın gelişimine imkan tanıyıp tanımama durumlarına göre incelenmiş ve bu inceleme 6 gösterge esas alınarak yapılmıştır: i.) açık uçlu sorular, ii.) farklı çözüm yolları bulma, iii.) problem kurma çalışmaları, iv.) rutin olmayan problem çözme, v.) matematiksel modelleme, vi.) proje yürütme ve araştırma yapma. Açık uçlu sorular özel olarak ileri analize tabi tutulmuş ve bu çerçevede kapalı uçlu sorular ile karşılaştırılarak incelenmiştir. Yönergeler ayrıca eylem ve söylem olma durumlarına ve eylem yönergeleri de kodlarına göre (boyama, resim çizme, yuvarlak içine alma, çizgi takibi, eşleştirme, işaretleme, şekil çizme, gruplama, şekil tamamlama) incelenmiştir. Son olarak yönergeler yaratıcılık bileşenleri (akıcılık, esneklik, özgünlük, detaylandırma) açısından analiz edilmiştir. İncelenen 3 ders kitabında toplam 436 yönerge olduğu, bu yönergelerin 212 tanesinin matematiksel yönerge, 208 tanesinin matematiksel olmayan/genel yönerge ve 16 tanesinin matematiğin bağlam olarak kullanıldığı yönerge olduğu görülmüştür. Kitaplarda yer alan yönergelerin 383 tanesinin kapalı uçlu ve 53 tanesin de açık uçlu yönergelerden oluştuğu belirlenmiştir. Matematiksel yaratıcılık için oluşturulan göstergeler tüm yönerge türlerinin analizi için de kullanılabilir olduğu görülmüş, bu göstergelerin tespiti için yapılan analizler neticesinde 'proje yürütme ve araştırma yapma', 'matematiksel modelleme', 'farklı çözüm yoluna imkân tanıma', 'problem kurma' ve 'rutin olmayan problem çözme' bağlamında hiçbir yönergenin olmadığı belirlenmiştir. Kitaplarda 353 eylem ve 83 söylem yönergesi yer almakta ve eylem yönergelerinin de daha çok 'boyama', 'resim çizme' ve 'yuvarlak içine alma' eylemleri ağırlıklı olduğu görülmüştür. Kitaplarda yer alan yönergelerin sadece 28 tanesinin (%6,42) yaratıcı düşünmenin gelişimine imkân tanıdığı ve bu 28 yönergenin her birinin 'esneklik', 'özgünlük' ve 'detaylandırma' bileşenlerini içermekte olduğu ancak sadece 8 tanesinin 'akıcılık' bileşenini içerdiği ortaya çıkmıştır. Bu çalışma incelenen kitaplarda matematiksel yaratıcılık becerisini geliştirecek etkinliklerin/ yönergelerin sadece belli bir alanda (açık uçlu yönergelerde) ve az sayıda olduğunu göstermektedir.