Okula başlama aşamasındaki çocuklarda okul olgunluğu ve dil gelişimi ile ilişkili bireysel ve ailesel etkenlerin araştırılması

Amaç: Bu çalışmada, okula başlama aşamasında farklı sosyokültürel ve sosyoekonomik düzeylerdeki ailelerden gelen, iki dilli (aile ortamında ikinci bir dilin konuşulması) ve tek dilli (aile ortamında sadece Türkçe konuşulması) çocukların okul olgunluğu düzeylerinin ve alıcı ve ifade edici dil becerilerinin karşılaştırılması; okul olgunluğu ile dil becerileri arasındaki ilişkinin belirlenmesi ve bunları etkileyebilen okul öncesi etkenlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu çalışma, iki dilli ve tek dilli çocukların okul olgunlukları ve dil becerileri ile ilişkili etkenlerin değerlendirildiği, okul olgunluğu ile dil becerileri arasındaki ilişkinin incelendiği kesitsel bir çalışmadır. Çalışma grubu, İzmir'de bulunan 6 farklı okula kayıtlı olan 97'si iki dilli ve 93'ü tek dilli olmak üzere 190 çocuktan oluşmaktadır. Çalışma grubunda bulunan çocuklara Metropolitan Olgunluk Testi ve Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil (TİFALDİ) Testi uygulanmıştır. Çocukların ve ebeveynlerinin sosyodemografik özelliklerini belirlemek için ebeveynlerle yüz yüze görüşülerek Sosyodemografik Bilgi Formu doldurulmuştur. Okul olgunluğu ve dil becerileri ile ilişkili etkenleri değerlendirmek için bağımsız örneklem t-testi, ki-kare testi, Pearson Korelasyon Analizi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Okul olgunluğuyla ilişkili değişkenler lojistik regresyon analizi ve dil becerileriyle ilişkili değişkenler lineer regresyon analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışma grubundaki iki dilli çocuklarda tek dilli çocuklara kıyasla; okul öncesi eğitim alma, evinde çocuk odası olma, evinde bilgisayar/tablet olma, annesi ile babasının arkadaş aracılığıyla/iş ortamında tanışma oranlarının daha az; anne-baba eğitim düzeylerinin ve yaş ortalamalarının daha düşük; aile geliri ortalamasının daha düşük olduğu; ailede çocuk sayısının ve anne baba arası akraba evliliği oranının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Çalışma grubundaki çocukların okul olgunluğu ve dil becerileri ile ilişkili etkenler; yaş, okul öncesi eğitim, iki dillilik, ailedeki çocuk sayısı, ailenin toplam aylık geliri, evdeki çocuk odası varlığı, bilgisayar/tablet varlığı, anne baba eğitimi, anne ile babanın tanışma şekli, anne baba arasında akraba evliliği olması olarak saptanmıştır. Metropolitan Toplam Olgunluk puanı ile TİFALDİ İfade Edici Dil Testi ve TİFALDİ Alıcı Dil Testi puanları arasında 'güçlü' korelasyon saptanmıştır. Okul olgunluğuna ilişkin lojistik regresyon analizinde; Metropolitan Toplam Olgunluk puanının 65 ve üstü olmasında; yaşın büyük olması, okul öncesi eğitim alma, tek dilli olma olası öngörücüler olarak bulunmuştur. Dil becerilerine ilişkin lineer regresyon analizi sonucunda; TİFALDİ Alıcı Dil Testi ham puanının yüksek olmasında; okul öncesi eğitim alma, annenin eğitim düzeyi (ortaokul ve üstü) ve TİFALDİ İfade Edici Dil Testi ham puanının yüksek olmasında; yaşın büyük olması, cinsiyet (erkek), okul öncesi eğitim alma, ailenin toplam aylık gelirin yüksek olması, anne ile babanın tanışma şeklinin (arkadaş/iş), tek dilli olma etkili olarak bulunmuştur Sonuç: Bu çalışmada, okula başlama aşamasındaki çocuklarda okul olgunluğu ve dil becerilerini etkileyen başlıca etkenlerin okul öncesi eğitim ve iki dillilik olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: okul olgunluğu, alıcı dil, ifade edici dil, iki dillilik, okul öncesi eğitim