Okuma eğitimi açısından Türkçe kıraat kitaplarının incelenmesi

Araştırmanın amacı, Tanzimat Dönemi'nden (3 Kasım 1839) Harf İnkılâbı'na (1 Kasım 1928) kadar yazılmış Türkçe kıraat kitaplarının okuma eğitimi açısından taşıdığı özellikleri tespit etmektir. Araştırmanın materyalini Tanzimat'tan Harf İnkılâbı'na kadar mekteplerin her düzeyinde kullanılan seçilmiş kıraat kitapları oluşturmaktadır. Belirtilen dönemde okutulmuş 250 adet Türkçe kıraat kitabından iptidai mekteplerinde Türkçe derslerinde kullanılan kırk dördü derinlemesine incelenmiştir. Çalışma, belgesel tarama yöntemi kullanılarak mevcut belgelerin incelendiği nitel bir araştırmadır. Araştırmada, toplanan veriler betimsel analiz yoluyla, alt problemlerdeki sorular ışığında açıklanıp kendi içinde sınıflandırılmıştır. Araştırma sonucunda kıraat kitaplarının, iptidai mekteplerinde okuyan çocukların özelliklerine göre yaşadığı bölge, yerleşim birimi (şehir, taşra ve köy), cinsiyet, inanç grubu, etnik topluluk (aşiret), kademeleri (sınıf seviyesi) düşünülerek hazırlatıldığı tespit edilmiştir. Okuma eğitimi açısından incelenen Türkçe kıraat kitaplarında hikâye edici metinlerin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Pozitif bilgiler, çoğu zaman kurgulanarak hikâye edici metin türlerinin içerisinde yer almıştır. Metinler bölümler hâlinde hazırlanmıştır. Çocuklarda okumaya karşı merak uyandırılmıştır. Bununla ilişkili olarak görsellerin hazırlanmasına ve görsel okumaya oldukça fazla önem verilmiştir. Görsellerle konuşma ve yazma becerilerini geliştirecek etkinlikler (hikâye oluşturma) yapılmıştır. Araştırmada, çocukları konuşturmaya yönelik Türkçe kıraat kitapları hazırlatıldığı görülmüştür. Metin altlarında ya da aralarında yer alan sorular, bilişsel ve duyuşsal becerileri geliştirici niteliktedir. Kitaplardaki sorular ve metinler çocukların dünyalarına, yaşantılarına yönelik hazırlanmıştır. Çocuklara edebî zevk kazandırmak için her sınıf düzeyinde şiir ezberletilmiştir. Sadece şiir türünde ezber yöntemi kullanılmıştır. Türkçe kıraat kitaplarında her sınıf düzeyinde kademeli olarak artan atasözü, deyim, vecize öğretimine önem verilmiştir. Bu kademeli gelişimle ilişkili olarak ilk sınıflarda kelime, tanımları veya kelimelerin anlamca çağrıştırdığı yeni kelimeler öğretilmiş, üst sınıflarda kelimelerin çocuk tarafından türetilmesi, kelime ailesinin ya da aynı kökten farklı kelimelerin bulunması istenmiştir. Çalışmanın sonunda şu önerilerde bulunulmuştur: Türkçe kıraat kitaplarında yer verilen özelliklerin, günümüzdeki Türkçe öğretim programları ve ders kitapları hazırlanırken dikkate alınması çocuğa okuma sevgisi ve alışkanlığı kazandırmada etkili olabilecektir. Ayrıca görsellerle ilgili etkinliklerin günümüzde kullanılan Türkçe ders kitaplarında bulunması, çocukların üst bilişsel becerilerinin gelişmesine katkı sağlayabilecektir. Anahtar Sözcükler: Kıraat, kıraat kitabı, okuma, öğretim programı, metin türü, tema.