Onaltıncı yüzyıl gazellerinde dünyevi sevgili

Bu tezde 16. yüzyılda oluşturulmuş divanlardaki gazellerde konu edilen dünyevi sevgililerin hususiyetlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Dünyevi sevgiliden kasıt, âşığın sosyal hayatının parçası olan gerçek kişilere tekabül eden sevgililerdir. Bu çalışma için Osmanlı edebiyatının en parlak dönemlerinden birini yaşadığı, büyük şairlerin yetiştiği, dolayısıyla sevgilinin de bütün özellikleriyle iyiden iyiye teşekkül ettiği 16. yüzyıl seçilmiştir. Çalışmanın kapsamı sevgilinin en çok konu edildiği nazım biçimi olan gazelle sınırlandırılsa da bazı durumlarda konuyu ayrıntılandırmak için divandaki öteki nazım biçimlerine de başvurulmuştur. Gazellerden elde edilen örnekleri genel bağlama oturtmada yine 16. yüzyılın kaynakları kullanılmıştır. 16. yüzyıldan 76 adet şairin divanı incelenmiş, mutasavvıf şairler kapsam dışı bırakılmıştır. Bu incelemelerden elde edilen veriler ışığında dünyevi sevgililer altı ana bölüm altında sınıflandırılmıştır. Giriş mahiyetindeki ilk bölümde erkek sevgililerin kadın sevgililere tercih edilme nedenleri açıklanmaya çalışılmış, erkek sevgililerin özellikleri belirtilmiştir. İkinci bölümde isimleri belli olan ve cinsiyet atıflarıyla anılan sevgililer örneklenmiştir. Üçüncü bölümde sosyal konumu, kimliği ve mesleği belli olan sevgililer incelenmiştir. Dördüncü bölümde âşıkla sözlü veya tensel temasa açık olan ulaşılabilir sevgililer örneklenmiştir. Beşinci bölümde paraya ve maddiyata meyilli olan sevgili tipi ele alınmıştır. Altıncı bölümde âşık için tek ve yekta olmayan, âşığın duygusallık yaşadığı birçok kişiden birine denk gelen sevgililer konu edilmiştir. Yedici bölümde âşıkla sevgili arasında klasik telakkiye göre tersine dönen hiyerarşi incelenmiş, duygusal ve fiziksel etkiye açık olan sevgililer örneklenmiştir.