Opere primer hiperparatiroidi hastalarında Pasieka yaşam kalitesianketinin sonuçlarının değerlendirilmesi

Amaç: Opere primer hiperparatiroidi hastalarında Pasieka yaşam kalitesi anketi ile preoperatif ve postoperatif dönem semptomatik iyileşmeyi takip etmek ve sonuçlarını değerlendirmek. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği Meme ve Endokrin Cerrahisi Bölümünde Ocak 2022-Haziran 2024 tarihleri arasında primer hiperparatiroidi nedeniyle opere ve preoperatif dönem ile postoperatif dönemde Pasieka Yaşam Kalitesi anketini eksiksiz olarak tamamlayan hastaların retrospektif olarak taranması sonucunda ve hastaların Haziran 2025'e kadar takip edilmesi ile yapılmıştır. Hastaların anket sonuçları incelenip semptomatik iyileşme ve gruplar arası farklılıklar değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan hastaların 46'sını erkekler (%22,5), 158'ini kadınlar (%77,5) oluşturmaktadır. Hastalar 18-40, 41-65, 66 yaş ve üzeri olacak şekilde gruplandırılmıştır. Birinci grupta 21 (%10,3), ikinci grupta 145 (%71,1), üçüncü grupta 38 (%18,6) hasta yer almaktadır. Yaş ortalaması 53,6 olduğu görülmüştür. 204 hastanın cerrahi endikasyonları, 172 hasta sadece primer hiperparatiroidi (7 hasta intratiroidal adenom), 32 hasta PHPT ve eşlik eden tiroidal hastalık (3 hasta primer hiperparatiroid ve hashimato, 17 hasta primer hiperparatiroidi ve malignite?, 11 hasta primer hiperparatiroidi ve multinodüler guatr, 1 hastaya da primer hiperparatiroidi ve toksik diffüz guatr) nedeniyle eş zamanlı tiroidektomi gerçekleştirilmiştir. 147 (%72,05) hastaya tek adenom eksizyonu, 20 (%9,80) hastaya multigland adenom eksizyonu, 24 (%11,76) hastaya tek adenom eksizyonu + hemitiroidektomi ve 13 (%6,37) hastaya da tek adenom eksizyonu + total tiroidektomi yapılmıştır. Çalışmada yer alan tüm hastalar incelendiğinde patoloji raporlarında hiperplazi oranı %13,1 olduğu görülmüştür. Çalışmaya alınma kriterlerine uygun olan hastaların postoperatif patoloji sonuçları ve ameliyat notları incelendiğinde 184 (%90,19) hastada tek adenom, 20 (%9,80) hastada multigland adenom izlenmiştir. 53 (%23) hastada eşlik eden komorbidite yokken, 29 (%14,2) hastada hipertansiyon, 18 (%8,8) hastada tip 2 diyabet ve 35 (%17,2) hastada hipertansiyon ile tip 2 diyabet birlikteliği mevcuttur. Preoperatif sintigrafi de paratiroid adenom lokalizasyonu olarak 15 (%7,4) hasta sağ üst, 71 (%34,8) hasta sağ alt, 17 (%8,3) hasta sol üst, 62 (%30,4) hasta sol alt, 10 (%4,9) hasta multigland adenom ve 29 (%14,2) hastada lokalize olmadığı görülmüştür. Paratiroid adenomları intraoperatif olarak değerlendirildiğinde, 20 (%9,8) hasta sağ üst, 75 (%36,76) hasta sağ alt, 21 (%8,82) hasta sol üst, 68 (%33,3) hasta sol alt yerleşimli olduğu görüldü. 20 (%9,80) hastada multigland adenom nedeniyle çeşitli lokalizasyonlarda adenomlar mevcuttur. Çalışmamızdan elde edilen veriler doğrultusunda paratiroid adenom tespitinde USG ve sintigrafisinin pozitif prediktif değeri %91,4, negatif prediktif değeri sıfır (Yani, sintigrafi negatifse bu hiç güvenilir değildir. Çünkü hepsinde intraop adenom bulunmuş), sensitivite %84,7 olarak bulunmuştur. Preoperatif değerlendirilen Dexa T ve Z skorlarına göre kemik erimesi 4 kategoride incelenmiş olup, 122 (%59,8) hasta normal, 74 (%36,3) hasta osteopeni, 8 (%3,9) hastada osteoporoz olduğu görülmüştür. Şiddetli osteoporoz olan hasta mevcut değildir. Preoperatif düzeltilmiş kalsiyum değerleri, minimum 9,16 mg/dL, maksimum 15,02 mg/dL, medyan 11,05 mg/dL, standart sapma 0,81 mg/dL olarak ölçülmüştür. Preoperatif PTH değerleri minimum 51 pg/mL, maksimum 683 pg/mL, medyan 136 pg/mL, standart sapma 106 pg/mL olarak ölçülmüştür. Preoperatif D vitaminin minimum 3 ng/mL, maksimum 75 ng/mL, medyan 22 ng/mL, standart sapma 13,15 ng/mL olduğu ve ayrıca preoperatif albümin değerinin minimum 22,8 g/DI, maksimum 55 g/DI, medyan 48 g/DI, standart sapma 3,92 g/DI olduğu görülmüştür. Preoperatif Alkalen fosfataz minimum 30 IU/I, maksimum 251 IU/I, medyan 93 IU/I, standart sapma 40,43 IU/I iken postoperatif 6. ay da minimum 32 IU/I, maksimum 467 IU/I, medyan 75 IU/I, standart sapma 41,75 IU/I olarak ölçülmüştür. Preoperatif kreatin değeri minimum 0,42 mg/dL, maksimum 1,7 mg/dL, medyan 0,71 mg/dL, standart sapma 0,19 mg/dL olarak ölçülmüş olup GFR değeri ise preoperatif minimum 31, maksimum 141, medyan 98, standart sapma 18,25 olarak ölçülmüştür. Hastaların preoperatif ve postoperatif kreatin ve GFR değerlerinde anlamlı bir değişiklik yoktur. Preoperatif olarak değerlendirilen 24 saatlik idrar kalsiyumları ise minimum 70 mg/gün, maksimum 1147 mg/gün, medyan 325 mg/gün ve standart sapma 159,4 mg/gün olarak ölçülmüştür. 13 sorudan oluşan Pasieka yaşam kalitesi anketi sorularına verilen yanıtlar değerlendirildiğinde hastaların tüm semptomlara preop dönemde verdikleri puanlar postop dönemde düşmüştür. Postoperatif dönemde semptomatik iyileşme en fazla 1. ayda meydana gelmiştir. 1. yıl sonunda da tüm semptomlarda anlamlı iyileşme mevcuttur. Sonuçlar: Primer hiperparatiroidi genellikle semptomatik seyretmesine rağmen gelişen ve yaygınlaşan laboratuvar tetkikleri sayesinde hastalar daha erken dönemde tanı ve tedavi almaya başlamıştır. Çalışmamızda tüm hastalarda postoperatif dönemde semptomatik iyileşme izlenmiştir. Pasieka yaşam kalitesi değerlendirme anketinin opere primer hiperparatiroidi hastalarının ameliyat sonrası semptomatik iyileşme takibinde kullanılabileceği sonucuna ulaştık. Anahtar Kelimeler: Primer Hiperparatiroidi, Pasieka, Semptom, İyileşme, Hayat Kalitesi