Organofosfat ester hidrolizi için polimer destekli katalizörler hazırlanması ve hidroliz kinetiğinin incelenmesi

iÖZETDoktora TeziORGANOFOSFAT ESTER HİDROLİZİ İÇİNPOLİMER DESTEKLİ KATALİZÖRLER HAZIRLANMASI VEHİDROLİZ KİNETİĞİNİN İNCELENMESİMurat ERDEMAnadolu ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüKimya Anabilim DalıDanışman: Prof. Dr. Hayrettin TÜRK2006, 178 sayfaBu tez çalışmasında, reçine ve lateks desteklere bağlanmış o-iyodosobenzoat (İBA)katalizörü ile organofosfat ester bileşikleri olan paraoksonun (PO) ve p-nitrofenil difenilfosfatın (PNPDPP) hidrolizi araştırılmıştır. Bu amaçla o-iyodosobenzoatın elektrostatik olarakbağlanabileceği reçine ve lateks formunda destekler hazırlanmış ve bunların İBA bağlamakapasiteleri belirlenmiştir. Reçine destekler yapılarındaki kuaterner amonyum grubunun alkilgruplarından biri n-hekzadesil, lateksler ise yapılarındaki kuaterner amonyum grubunun alkilgruplarından biri n-hekzadesil, n-oktil veya metil grubu olacak şekilde sentezlenmişlerdir.Reçinelere ve latekslere bağlanmış İBA katalizörleri ile PO ve PNPDPP hidrolizi içinfarklı İBA derişimlerinde pH 7,0, 8,0 ve 9,0'da kgözlenen hız sabiti değerleri bulunmuş ve[İBA]-kgözlenen grafiklerinden kkat hız sabiti değerleri hesaplanmıştır. Ayrıca n-hekzadesiltrimetilamonyum bromürlü ortamda PO'nun İBA ile hidroliz kinetiği dearaştırılmıştır. Reçinelerin hidrofilik/hidrofobik karakterleri, İBA bağlama kapasiteleri,reçinenin yapısındaki çapraz bağlayıcı monomer, fonksiyonel monomer oranları ve kuaterneramonyum fonksiyonelliği eşdeğer kütle sayısı gibi etkenler reçinelerin substrat hidrolizindefarklı oranda aktivite göstermelerine neden olmuştur. En etkin İBA/reçine katalizörü için pH9,0'da kgözlenen ve kkat değerleri sırasıyla PO hidrolizinde 1,03x10-4 s-1 ve 0,18 M-1s-1, PNPDPPhidrolizinde ise 2,20x10-3 s-1 ve 3,89 M-1s-1 bulunmuştur. Latekslerde ise kuaterner amonyumgrubuna bağlı alkil grubu metil, n-oktil, n-hekzadesil olarak değiştikçe İBA/lateks katalizörüPO ve PNPDPP'nin hidrolizinde daha yüksek katalitik aktiflik göstermiştir. En etkin İBA/n-hekzadesil grubu içeren vinil benzil klorür bazlı lateks için pH 9,0'da kgözlenen ve kkat değerlerisırasıyla PO hidrolizinde 2,71x10-4 s-1 ve 5,29 M-1s-1, PNPDPP hidrolizinde ise 3,28x10-2 s-1ve 651,7 M-1s-1 olarak bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Organofosfat Ester, o-İyodosobenzoik Asit, İBA, Reçine, Lateks,Paraokson, p-Nitrofenil Difenil Fosfat