Örgütsel sessizlik ve presenteizm olgularının incelenmesi: Erzurum'daki liselerde nitel bir araştırma

Örgütsel sessizlik, çalışanların düşüncelerini, deneyimlerini ve önerilerini paylaşmak yerine gizli tutmayı tercih ettiği bir davranış biçimi olarak tanımlanmıştır. Presenteizm ise çalışanların fiziksel olarak iş yerinde bulunmalarına rağmen, psikolojik veya fiziksel nedenlerle işlerine tam olarak odaklanamadıkları bir durumu ifade etmektedir. Bu çalışma, örgütsel sessizlik ve presenteizm kavramları arkasındaki temel dinamikleri, Erzurum'daki liselerde görev alan öğretmenlerin görüşlerine dayalı olarak nitel bir yaklaşımla ele almış ve her iki olgunun bireysel ve kurumsal düzeydeki etkilerini detaylı bir şekilde analiz etmiştir. Bu doğrultuda, mülakat soruları uzman görüşü alınarak hazırlanmış ve Erzurum merkezde ki üç farklı lise türünde çalışan öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada fenomolojik vaka araştırma deseni kullanılmış olup amaçsal örnekleme yöntemi benimsenmiştir. Araştırma katılımcıları, 5 devlet lisesi, 5 devlet destekli özel (vakıf) lise ve 5 özel (vakıf) lisede görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Görüşme verileri MAXQDA 2020 yazılımıyla analiz edilmiştir. Araştırmada öncelikle örgütsel sessizlik ve presenteizme yönelik kod hiyerarşisi oluşturulmuş ve kod matris tarayıcısı analizi yapılmıştır. Araştırma değişkenleri ile ilgili tek vaka analizleri yapılmış ve kelime bulutu elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerde görülen örgütsel sessizliğin nedenleri arasında düşüncelerin dikkate alınmayacağı algısı, cezalandırılma korkusu ve örgüt kültürünün kötü olması gibi sebepler yer almaktadır. Öğretmenlerde görülen presenteizm davranışının sebepleri arasında iş yükü, iş kaybetme endişesi, stres ve tükenmişlik gibi nedenler yer almaktadır. Sessiz kalan çalışanların, sağlık sorunlarını dile getirmekte zorlandıkları ve bu durumun presenteizmi artırdığı görülmüştür. Bu değişkenlere yönelik olarak gerçekleştirilen nitel bir araştırmaya literatürde rastlanılmamıştır. Dolayısıyla araştırma bu konuda özgün niteliktedir. Araştırmadan elde edilen diğer bir sonuca göre ise örgüt yöneticilerine ve liderlerine, örgütlerde çalışanların fikirlerini özgürce ifade edebileceği bir iletişim ortamının oluşturmaları yöneticilerin kurdukları etkileşimde açık iletişim politikasını benimsemesi anlayışını benimsemesi ve örgütsel destek mekanizmalarını güçlendirilmesi gibi öneriler sunulmuştur. Ayrıca elde edilen bulgular, örgütsel sessizlik ve presenteizmin yalnızca bireysel düzeyde değil, aynı zamanda örgütsel yapı ve yönetim politikaları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini de güçlü bir şekilde vurgulamaktadır.