Repatriation both ways: A theoretical approach to the repatriation policies of Turkey through case studies

Kültürel varlıklara sahip ülkeler her dönem bu eserlerin yasadışı ticaretine ve ihracatına maruz kalmıştır. Bir kültür varlığı, kaynak ülkesinden mahrum bırakıldığında, bağlamından, o topraklardaki köklerinden ve ait olduğu kültürden de mahrum bırakılmış olur. Eser iadesi kavramı, kaynak ülkelerin yetkin ellerinde bu kopuk bağı yeniden bağlamak için kullanılabilecek güçlü bir araçtır. Her ne kadar eser iadesi kavramına esas olarak kaynak ülkeler aracılığıyla başvurulsa da, pazar ülkeleri de bu yöntemi kullanabilir. Çalınan ya da yasadışı yollarla ihraç edilen kültürel varlıklarının iadesini isteyen her ülke doğal olarak kültürel mirasını ülkesine geri getirmek için çalışmaktadır. Bu anlamda, eser iadesinin nasıl yapılması gerektiğine veya neyin eser iadesi olarak görülebileceğine dair kesin bir tanım veya sınır yoktur. Bir ülkenin çalınan veya yasadışı yollarla ihraç edilen kültürel varlıklarını geri getirmek için harcanan her türlü çaba eser iadesi şemsiyesi altında görülebilir. Bu tezde izlenen metodoloji, öncelikle kültür varlıklarının yasadışı ticareti ve eser iadesi gibi temel terminolojiyi tanıtmaktır. Bu tanımlayıcı giriş aynı zamanda bu alandaki önde gelen kurum ve kuruluşları da incelemektedir. Bu ana kavramlar ortaya konduktan sonra, ilgili ulusal ve uluslararası mevzuat tanıtılmaktadır. Bölüm 2'de listelenen uluslararası mevzuat kapsamlı olmamakla birlikte, başlangıç için bir araç seti niteliğindedir. Bu tez için sadece konuyla en ilgili mevzuatlar seçilmiştir. Ulusal mevzuat için ise sadece bir kanuna ayrıntılı olarak başvurulmuştur. Bölüm 3'te, bu tez, kültür varlıklarının yasadışı ticareti ve ülkelerine iade edilmesinin ardındaki teorileri tartışmaya başlamaktadır. Eser iadesiyle ilgili vaka çalışmalarını tartışabilmek, bu kavramların ardındaki teoriler hakkında ön bilgi sahibi olmayı gerektirir. Bu bölüm aynı zamanda bu kavramlara ilişkin bir literatür taramasının yapıldığı yerdir. Literatür taraması, bu alandaki ulusal ve uluslararası yayınları kapsamaktadır. Yukarıda belirtilen konularda öne çıkan yayınlar ortaya konulduktan sonra, Bölüm 4'te seçilen vaka çalışmaları okuyucuya tanıtılmaktadır. Bu bölümün çerçevesi, Türkiye'nin eser iadesi çabalarını ve politikalarını uygulamada görmek ve analiz etmek üzere tasarlanmıştır. Türkiye'nin eser iadesi politikalarıyla tanışmamızın ilk faydasının yanı sıra, tüm bunlar bu bağlamda ilk kez akademik bir çalışmada yayınlanıyor. Bazı vakalar hakkında yayımlanmış hem ulusal hem de uluslararası gazete makaleleri bulunmaktadır. Bunlar akademik yayınlar olarak görülemese de, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sağladığı ana bilgi kaynağıma ek olarak zaman zaman benim de yararlandığım ikincil kaynaklar olarak değerlendirilebilir. Her bir vakadaki olayların tarihini öğrenmek önemlidir. Yine de, bunları birbirleriyle karşılaştırmadan ve Türkiye'nin tepkilerinin ve politikalarının vakadan vakaya nasıl farklılaştığını tartışmadan başarıdan söz edemeyiz. Beşinci Bölümde, seçilen vaka çalışmaları içsel ve dışsal olarak değerlendirilmekte ve birbirleriyle karşılaştırılmaktadır. Bu karşılaştırmayla, kültür varlıklarının iadesinde tek bir yöntemin uygulanamayacağı, aksine bunun duruma göre değiştiği anlaşılmıştır. Kesin önlemler olsa da, bunların uygulanma kapsamı ve zamanı duruma göre değişmektedir. Ayrıca, eser iadesi çabalarını sonuçlandırmaya çalışırken hem benzerliklerin hem de farklılıkların farkına varmak, ulus-devletlerin gelecekteki vakalarda başvurabilecekleri bir vaka çalışması veri tabanı oluşturmalarına olanak sağlaması açısından büyük değer taşımaktadır. Çalışma, eser iadesi alanının geleceğine ve gelecekte yaşanabilecek çatışmalar için ne gibi olası çözümler geliştirilebileceğine dair öngörülerde bulunularak sonlandırılmıştır.