Ortaöğretim öğrencilerinin başarı-başarısızlık yüklemeleri ve öğrenme sorumlulukları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmada Ortaöğretim öğrencilerinin okul başarı başarısızlıklarına yükledikleri anlamlar ve öz yönelimli- dış yönelimli sorumluluk alma düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu araştırmada nicel araştırma desenlerinden ilişkisel (korelasyonel) desen kullanılmıştır. Araştırma çalışma evrenini 2023-2024 eğitim öğretim yılı içerisinde Afyonkarahisar ili Merkez ilçesinde yer alan devlet okullarında öğrenim gören 9., 10. ve 11. sınıf öğrencileri kapsamaktadır. Araştırmada başarı ve başarısızlık yüklemleri ile öğrenme sorumluluğu konularında yerli, yabancı literatür taraması yapılmıştır. Kuramsal çerçeve araştırması süresince elde edilen sonuçlar ve oluşturulan çerçeve sonucunda gerekli izinler alınarak veri toplama yöntemi olarak Demografik Bilgi Formu, Baltaoğlu, Sucuoğlu ve Yurdabakan (2015) geliştirdiği Başarı ve Başarısızlık Yüklemleri Ölçeği (BBY) ve Yeşil (2013) geliştirdiği Öğrenme Sorumluluğu Ölçeği (ÖSO-II) kullanılmıştır. Veri toplama süreci sonrasında normallik testi yapılmıştır. Normallik analizleri sonucu, verilerin parametrik testler için uygun olduğunu görülmüştür. İstatistiksel veri analizi yapılmıştır. Bu analizler sonucunda elde edilen bulgular, öğrencilerin başarıyı en çok öğretmen ve derse, başarısızlığı ise en çok ailelerine yüklediklerini göstermektedir. Cinsiyet değişkenine göre kız öğrencilerin hem yüklemelerde hem de öğrenme sorumluluğunda erkek öğrencilerden anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar aldığı belirlenmiştir. Sınıf düzeyine göre, 11. sınıf öğrencilerinin özellikle aileye yönelik yüklemelerinin daha yüksek olduğu; okul türü açısından ise İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin öğretmen-derse yönelik başarı yüklemeleri ve öğrenme sorumluluğu düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Okulu sevme durumu, başarı yüklemeleri ve öğrenme sorumluluğunda anlamlı farklılık yaratırken, ailenin sosyoekonomik düzeyine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Korelasyon analizlerinde, öğrenme sorumluluğu ile başarı yüklemeleri arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler bulunmuş; çoklu regresyon analizine göre ise başarı yüklemelerinin öğrenme sorumluluğunu anlamlı şekilde yordadığı, başarısızlık yüklemelerinin ise öğrenme sorumluluğunu etkilemediği belirlenmiştir. Sonuç olarak, başarıya yönelik olumlu yüklemelerin öğrencilerin öğrenmeye yönelik sorumluluk algısını artırdığı ve bu bağlamda eğitimcilerin öğrencilerin yükleme tarzlarını dikkate alarak destekleyici yaklaşımlar geliştirmeleri gerektiği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Yükleme, başarı yüklemesi, başarısızlık yüklemesi, öğrenme sorumluluğu, ortaöğretim.