Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin tasarım anlayışlarının incelenmesi: Bir durum çalışması

Bu çalışmada ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin ürün tasarlama sürecinde zihinlerinde oluşturdukları yapı ve bu yapıya ilişkin anlayışlarının hangi boyutlardan oluştuğunu, öğrencilerin bu konudaki bilişsel ve duyuşsal yönlerini belirlemek amaçlanmaktadır. Belirlenen bu amaç doğrultusunda araştırma 2020-2021 eğitim öğretim yılı Bolu ilinde bulunan bir ortaokuldaki amaçlı örnekleme yöntemine göre belirlenen on dört sekizinci sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Öğrencilerin tasarım sürecine yönelik görüşleri çizim (ÜTÇF), çizime yönelik sorular (TBF) ve katılımcılarla bireysel olarak yapılan görüşmeler (TAGF) ile belirlenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile araştırmacı ve 1 uzman tarafından analiz edilmiştir. Katılımcıların bir tasarım anlayışına sahip oldukları belirlenmiş ve süreç; fikir üretme, ürün, ürünü eleştirel olarak değerlendirme ve süreçte etkili olan duygu ve düşünceler olmak üzere 4 tema çevresinde toplanmıştır. Öğrencilerin var olan birkaç farklı teknolojiyi birleştirme ya da var olan teknolojilere ek özellikler ekleme şeklinde tasarımlar oluşturdukları belirlenmiştir. Tasarım sürecinin başlangıcında var olan, daha önce hiç yapılmamış bir ürün üretme düşüncesi ile birlikte bireysel ihtiyaç ve sorunlar ön planda iken süreç ilerledikçe bu anlayış yerini daha toplum hedefli ve faydacı bir anlayışa bırakmaktadır. Öğrenciler toplumun ihtiyaç ve problem durumlarını gözeterek ürünler tasarlamış olup, öğrencilerin malzeme bilgisi düzeylerinin, hem tasarım sürecini hem de süreç içerisinde aldıkları kararları şekillendirdiği belirlenmiştir. Çevreye zararı olmayan ürünler tasarlamak isteyen katılımcıların tasarımlarında yenilenebilir enerji kaynaklarını tercih etmemeleri de dikkat çeken sonuçlar arasındadır. Katılımcıların tasarladıkları ürünler ne kadar işlevsel olursa maddi olarak değerininin de o kadar fazla olması gerektiği arasında bir ilişki kurdukları belirlenmiştir. Bireylerin tasarım sürecinde belli bir amaç için yola çıktıkları, bu amaç için maddi kaynakları kullanmaktan kaçınmadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların tasarladıkları tüm ürünlerin insan odaklı tasarımlar olduğu, doğayı iyileştirme ya da hayvanların ihtiyaç durumlarına yönelik tasarımlar bulunmayışı, ayrıca engelli bireylerin hayatını kolaylaştırmaya yönelik sadece bir tasarımın oluşu da dikkat çekmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Tasarım, Fen Eğitimi, Tasarım Temelli Fen Eğitimi