Ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik okuryazarlık becerilerini desteklemeye yönelik eylemleri: Bir ölçek geliştirme çalışması

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik okuryazarlık becerilerini desteklemeye yönelik eylemlerini ölçmek üzere geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Matematik okuryazarlığı, yalnızca bir beceri değil; bireylerin 21. yüzyılda karşılaştıkları problemleri analiz etme, çözüm üretme ve eleştirel düşünme kapasitelerini ortaya koyan çok boyutlu bir yeterlik olarak değerlen-dirilmektedir. Bu bağlamda geliştirilen ölçek, öğretmenlerin matematik okuryazarlığına ilişkin farkındalıklarını, bilgi düzeylerini ve uygulama eğilimlerini nicel olarak belirlemeye yönelik bir ölçme aracı sunmayı amaçlamaktadır. Yöntem: Araştırma karma yöntem desenine uygun olacak şekilde yürütülmüştür. İlk olarak, nitel veri toplama sürecinde beş ortaokul matematik öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler sonucunda elde edilen veriler içerik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve öğretmenlerin matematik okuryazarlığına ilişkin algıları, tanımlamaları ve uygulamaları temel alınmıştır. İkinci olarak, uzman görüşüne başvurulmuş ve alınan uzman görüşleri ile elde edilen nitel bulgular doğrultusunda taslak maddeler gözden geçirilmiştir. Son adımda, 24 maddeden oluşan beşli likert tipi bir ölçek ortaya konmuştur. Nihai ölçek, Türkiye genelinde çeşitli okullarda görev yapan 206 ortaokul matematik öğretmenine uygulanmıştır. Veriler üzerinden açımlayıcı faktör analizi (AFA), güvenirlik analizleri (Cronbach's Alpha) ve betimsel istatistikler yapılmıştır. Ayrıca, öğretmenlerin matematik okuryazarlığı et-kinliklerini gerçekleştirme düzeyleri; cinsiyet, yaş, kıdem yılı, eğitim durumu ve matematik okuryazarlığı dersi alıp almama değişkenlerine göre t-testi ve ANOVA testleriyle analiz edilmiştir. Bulgular: Nitel bulgulara göre öğretmenler matematik okuryazarlığını genel olarak öğrencilerin günlük yaşam problemlerini çözebilme, matematiksel düşünme becerilerini kullanma ve farklı çözüm yolları geliştirebilme becerileriyle ilişkilendirmektedir. Özellikle iletişim ve temsil becerileri sınıf içi uygulamalarda ön plana çıkarken; muhakeme, strateji geliştirme ve matematikleştirme gibi üst düzey yeterliklerin öğretim programındaki sınırlılıklar, sınav odaklı sistem ve zaman yetersizliği nedeniyle yeterince uygulanamadığı ifade edilmiştir. Nicel analizler sonucunda geliştirilen ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğu, tek faktörlü bir yapıya sahip olduğu ve öğret-menlerin ölçek puan ortalamasının yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet, yaş, kıdem yılı ve eğitim durumu değişkenlerine göre öğretmenlerin puanlarında anlamlı farklılık gözlenmemiştir. Ancak, matematik okuryazarlığı dersi almış olan öğretmenlerin matematik okuryazarlık becerilerini desteklemeye yönelik eylemlerinin anlamlı biçimde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonucunda, geliştirilen ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik okuryazarlık becerilerini desteklemeye yönelik eylemleri ölçeğinin geçerli, güvenilir ve işlevsel bir ölçek olduğu belirlenmiştir. Ölçek, öğret-menlerin matematik okuryazarlık becerilerinin desteklenmesine yönelik eylemlerini ölçmede etkili olup, mesleki süreçlerinde kullanabilecekleri önemli bir değerlendirme aracı olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, sınıf içinde öğretmenlerin bu becerileri desteklemeye yönelik eylemlerinin yüksek olduğu görülmekle birlikte, matematik okuryazarlık becerilerinin desteklenmesine yönelik eylemlerinde yol gösterici olarak materyal ve rehber dokümanların geliştirilmesi önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Matematik okuryazarlığı, Ortaokul matematik öğretmeni, Ölçek geliştirme, Karma araştırma yöntemi