Ortaokul öğrencilerinin matematiğe yönelik kaygı düzeyleri ve bu kaygıya neden olan faktörler

Matematik, doğadaki olayların anlaşılmasından günlük yaşamın her alanına kadar uzanan temel bir bilim dalı olarak insanlık tarihinin ilerlemesine katkı sağlamıştır. Ancak, öğrencilerin matematik dersine karşı geliştirdikleri kaygı ve korku, bu dersin zor ve soyut algılanmasına yol açarak öğrenme süreçlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Özellikle ilkokul çağındaki öğrencilerin bilişsel gelişim süreçleri, soyut matematik kavramlarını anlamalarını zorlaştırmakta; duyuşsal özellikler ise matematik başarısının önemli bir belirleyicisi olmaktadır. Matematik kaygısı, öğrencilerin ders başarısını düşüren ve öğretim sürecinde dikkate alınması gereken kritik bir faktördür. Bu bağlamda, ortaokul öğrencilerinin matematik dersine ilişkin kaygılarının demografik değişkenler açısından karşılaştırılması ve öğretmenlerin matematik kaygısının nedenleri hakkındaki görüşlerinin alınması, literatüre yeni katkılar sunması açısından bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Bu araştırmada karma araştırma yöntemlerinden eş zamanlı birleştirme deseni kullanılmıştır. Bu araştırmanın nicel kısmına ait ulaşılabilir evrenini 2022-2023 eğitim-öğretim yılı içerisinde Şırnak İli Cizre İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı devlet okullarında 5., 6., 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören ortaokul öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmanın nicel kısmına ait örneklem, Şırnak ilinin Cizre ilçesindeki üç devlet ortaokulunda öğrenim gören 928 öğrenciden oluşmaktadır. Nitel bölüm için çalışma grubu ise, Cizre İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı devlet okullarında görevli 10 öğretmen tarafından temsil edilmektedir. Bu çalışmada, öğrencilerin demografik bilgilerini toplamak üzere araştırmacı tarafından hazırlanan 'Kişisel Bilgi Formu' ve Bindak (2005) tarafından geliştirilen 'Matematik Kaygı Ölçeği' kullanılarak nicel veriler elde edilmiştir. Ayrıca, öğretmenlerin matematik kaygısının altında yatan nedenlere dair görüşlerini derinlemesine anlamak için bu çalışma kapsamında geliştirilen 'Anket Formu' nitel veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde verilerin betimlenmesi amacıyla betimsel istatistikler, ortalamalar arası farkları karşılaştırmak amacıyla bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü ANOVA yöntemleri kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise, betimsel analiz ve içerik analiz yöntemi ile çözümleme yapılmıştır. Araştırmanın nicel bulguları, öğrencilerin matematik kaygı düzeylerinin orta düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Çalışmada, matematik kaygısının; cinsiyet, ebeveynlerin eğitim düzeyi, kardeş sayısı, matematik notları ve günlük çalışma süresi gibi değişkenlere göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Ancak, sınıf düzeyi, annenin çalışma durumu ve ailenin gelir düzeyi gibi demografik faktörlere göre öğrencilerin matematik kaygısının istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel bulgularına göre, öğretmenler matematik kaygısının temel nedenleri arasında matematiğe yönelik önyargılar, dersin karmaşık doğası ve çevresel tutumları belirtmiştir. Ayrıca, ezbere dayalı öğretim ve sınav merkezli eğitim, öğrencilerin stresini artırarak matematik kaygısını tetiklemektedir. Nitel veriler doğrultusunda, öğretmenler ezbere dayalı öğretim ve sınav merkezli eğitim yaklaşımının, öğrencilerde stres ve özgüven eksikliğine yol açarak matematik kaygısını tetiklediği vurgulanmaktadır. Öğretmenlerin görüşlerine göre, öğrencilerin kardeş sayısının ve annelerinin çalışma durumunun matematik kaygısı üzerinde bir etkisi olmadığı görülmüştür. Cinsiyetin matematik kaygısı üzerindeki etkisi konusunda öğretmenler arasında görüş ayrılıkları vardır; yarısı cinsiyetin kaygı düzeylerinde farklılık yarattığını söylerken, diğer yarısı cinsiyetin belirgin bir etkisi olmadığını ifade etmektedir. Öğretmenlere göre, sınıf seviyesi, ebeveynlerin eğitim düzeyi ve öğrencinin matematik dersine ayırdığı çalışma süresi gibi faktörler de matematik kaygısını etkilemektedir. Araştırma sonuçları, literatürdeki çalışmalarla karşılaştırılarak tartışılmıştır. Ebeveyn ve öğretmen görüşlerinin matematik kaygısını anlamada yapılan çalışmalara dâhil edilmesi ve demografik değişkenlerle yapılan çalışmalara ek olarak, öğrenci ve öğretmen perspektiflerini birleştiren karma araştırma yönteminin kullanılması önerilmiştir. Ayrıca, eğitimcilerin sabırlı ve destekleyici yaklaşımları ile interaktif ve görsel öğrenme yöntemlerinin matematik eğitimini daha çekici ve anlaşılır kılacağı, ebeveynlerin eğitime olumlu katılımının çocukların matematik başarısını ve özgüvenini artırarak matematiksel kaygıları azaltacağı vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler: Kaygı, Matematik Kaygısı, Öğrenci, Öğretmen, Öğretmen Görüşleri.