Ortognatik cerrahide ultrason eşliğinde yapılan sfenopalatin ganglion bloğunun postoperatif ödem ve ağrıya etkisi

Giriş ve Amaç: Cerrahi sonrası hastaların günlük yaşam aktivitelerine erken kavuşması, gün geçtikçe daha fazla önem kazanmaktadır. Ortognatik cerrahi prosedürler sonrasında oluşan postoperatif ağrı ve ödem, ağız hareketlerini ciddi kısıtlamaya neden olarak beslenme, konuşma, ağız hijyeni gibi temel ihtiyaçların karşılanmasına engel oluşturmaktadır. Bu durumda hastaların iyileşme süreci ve psikososyal iyilik hali olumsuz etkilenmektedir. Sfenopalatin ganglion (SPG) bloğu, ağrı yönetiminde etkinliği bilinen ancak ortognatik cerrahide kullanımı konusunda literatürde sınırlı veri bulunan bir yöntemdir. Bu çalışmanın amacı, çift çene cerrahisi uygulanan hastalarda ultrasonografi (USG) eşliğinde yapılan suprazigomatik SPG bloğunun postoperatif ağrı ve ödem üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi'nde, çift çene cerrahisi planlanan, 18-45 yaş arası, ASA I-II grubundaki 50 hasta üzerinde prospektif, randomize, kontrollü ve çift kör olarak yürütülmüştür. Hastalar rastgele iki gruba ayrılarak; Grup K'ye (n=25) kontrol amacıyla 4 ml %0,9 NaCl, Grup SPG'ye (n=25) ise 4 ml %0,5 bupivakain ile USG rehberliğinde suprazigomatik yaklaşım ile SPG blok uygulanmıştır. Birincil çıktılar olarak numerik ağrı skalası (NRS) skorları ile tragus-labial comissure (Tra-Com) ve gonion-lateral kanthus (Gon-LK) mesafeleri üzerinden ödem takibi yapılmıştır. İkincil çıktılar, hemodinamik parametreler, alın ısısı, intraoperatif anestezik ve opioid ajan tüketimi, intraoperatif kanama miktarı, cerrahi alan konforu, hasta kontrollü analjezi verileri ve bulantı-kusma skorları olarak belirlendi. Bulgular: Ödem değerlendirmesinde, Tra-Com ölçümlerindeki t0'dan 1.güne ve t0'dan 2.güne artış yüzdesi SPG grubunda daha sınırlı bulunmuştur (sağ 1.gün-t0: p=0.009, 2.gün-t0: p=0.005, sol 1.gün-t0: p=0.007, 2.gün-t0: p=0.107). 1.gün ve 2.günden, 1.hafta ve 1. aya kadar ödem miktarı gruplarda azalmıştır ve bu azalma oranı K grubunda SPG grubuna göre daha fazladır (Sağ 1.ay-gün: p<0.001, 1.ay-2.gün: p<0.001, sol 1.ay-1.gün: p=0.018, 1.ay-2.gün: p=0.228). Gon-LK mesafeleri kıyaslandığında 1.ay ve 1.hafta ölçümlerinin 1.gün ve 2.gün ölçümlerine kıyasla Grup K'de Grup SPG'ye göre fark anlamlı düzeyde fazladır ancak 1.gün ve 2.günlerin t0 ile kıyaslandığında anlamlı fark bulunmamıştır (Sağ ve sol Gon-LK: 1.gün-t0: p>0.05, 2.gün-t0: p>0.05, 1.ay-1.gün: p<0.05, 1.ay-2.gün: p<0.05). Postoperatif dönemde, SPG grubunda postanestezi bakım ünitesi (PABÜ) ve 1. saat ağrı skorları kontrol grubuna kıyasla daha düşük bulunmuştur (PABÜ, p=0.011 ve 1.saat, p=0.016). Benzer şekilde, 1. saatte hasta kontrollü analjezi talep sayısı (p=0.016) ve kümülatif tramadol tüketimi (p=0.029) SPG grubunda anlamlı olarak daha az saptanmıştır. Ancak 6–48 saatlik takip süresinde ağrı skorları ve analjezik tüketimi açısından gruplar arasında anlamlı bir fark izlenmemiştir. Blok uygulaması sonrası alın ısısı ölçümlerinde, SPG grubunda bazal değerlere göre anlamlı bir düşüş izlenirken (Grup SPG 0,47±0,71 °C; p=0.001), kontrol grubunda anlamlı bir değişiklik gözlenmemiştir. Sonuç: USG eşliğinde yapılan SPG bloğu, çift çene cerrahisi sonrası postoperatif erken dönemde ağrı ve ödemi azaltmakta etkin bir yöntemdir. Çalışmamızın sonuçlarına göre SPG bloğun parasempatik sistem üzerine etkileri ön planda olup özellikle postoperatif ödem üzerine olumlu katkıları postoperatif ağrıya kıyasla üstün bulunmuştur. Bu bulgular ışığında SPG bloğun ortognatik cerrahi prosedürlerde klinik uygulamalarda kullanılabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çift çene cerrahisi, Sfenopalatin ganglion bloğu, Postoperatif ağrı, Ödem, Suprazigomatik teknik