Osman Necâtî Efendi'nin Tefsîr-i Necâtî adlı eserinde tasavvuf kavramları (Nebe ve Nâziât sûreleri)

Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde yaşamış bir tefsir ve hadis âlimi olan Osman Necâtî Efendi (ö. 1293/1876)'nin Tefsîr-i Necâtî adlı eseri Osmanlı Dönemi Matbu Türkçe Tefsirleri arasında önemli bir yere sahiptir. Literatürde dirâyet tefsirleri kategorisinde yer alan eser tasavvufî tefsir özelliğiyle ön plana çıkmaktadır. Tasavvufî kavramlara dair açıklamalar, işârî yorumlar ve sûfî şahsiyetlere dair menkıbeler içeren eser toplam 427 sayfadan oluşmaktadır. Tefsîr-i Necâtî eserinin 1-102 sayfaları arasında yer alan Nebe ve Nâziât Sûreleri'ndeki tasavvufî kavramların incelenmesi çalışmamızın konusunu teşkil etmektedir. Üç bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde Osman Necâtî Efendi'nin hayatı, ilmî kişiliği, hocaları ve eserleri incelenmektedir. Literatür taraması ve kavram analizi yöntemiyle hazırlanan bu bölümde eserin tasavvufî yönünü ortaya koymak amacıyla eserin tamamında yer alan sûrelerin fihristi, sûfî şahsiyetlerin listesi ve kavramsal içeriği tablo şeklinde sunulmuştur. İkinci bölüm ise Nebe ve Nâziât Sûreleri'nde en çok zikredilen tasavvufî kavramların değerlendirilmesini ihtivâ etmektedir. Kavramların içeriksel analizinde kavramın genel anlamına kısaca değinilmiş ardından müellifin görüşleri, eserde yer alan beyitler, darb-ı meseller, işârî yorumlar aktarılmıştır. Nebe ve Nâziât Sûreleri'nin transliterasyonunun yapıldığı üçüncü bölümde metnin anlaşılmasını kolaylaştırmak amacıyla âyetlerin Türkçe mealleri eklenmiş ve imlâ düzenlemeleri yapılarak eser istifadeye uygun hale getirilmiştir. Bu çalışma Osman Necâtî Efendi'nin tasavvufî meseleleri derinlikli bir bakış açısıyla ele aldığı ve insanın mânevî yolculuğunda rehber niteliği taşıyan Tefsîr-i Necâtî adlı eserini gün yüzüne çıkararak tasavvufî tefsir literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir.