Osmanlı Devleti'nde muhacir çocuklar

XIX. yüzyıl dünyada hızlı bir değişime sahne oluyordu. Milliyetçi ve ulusalcı düşünceler toplumların zihniyetini, devletlerin ise siyasi yapılarını dönüştürüyordu. Kozmopolit yapılar tek tipleşirken, Osmanlılar da bu değişimden etkileniyordu. Yunanistan'la başlayıp, diğer Balkan devletlerinin bağımsızlığı ile devam eden süreç Osmanlı topraklarını parçalarken yeni bir olguyu da beraberinde getirdi: Balkanlar'dan Osmanlı topraklarına göç. Bunun yanısıra Rusya'nın uygulamış olduğu baskı ve yıldırma politikaları neticesinde Kırım ve Kafkasya üzerinden çok sayıda muhacir Osmanlı topraklarına sığınmak zorunda kalmıştır. Uzun süren savaşlar nüfusun, özellikle de erkek nüfusunun azalmasına yol açarken, göçle gelenlerin çoğunu kadınlar ve çocuklar oluşturmuştur. Kadın ve çocuk nüfusunun fazla olması desteğe muhtaç kişi sayısının artmasına sebep olmuştur. Osmanlı Devleti'nin beklediğinden çok daha fazla sayıda muhacirin gelmesi alınan tedbirlerin yetersiz kalmasına ve yeni çözüm yollarına ihtiyaç duyulmasına neden olmuştur. Kırım Harbi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı, Balkan Harpleri ve Birinci Dünya Savaşı ile muhacir sayısı katlanarak artmış, göçler kitlesel boyutlara ulaşmıştır. Birinci Dünya Savaşı esnasında savaşın ve göçlerin etkisiyle, Osmanlı topraklarındaki kimsesiz çocukların sayısı yüz binlere varmıştır. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren göçlerle birlikte kimsesiz çocukların sayısında ciddi bir artış meydana gelmiştir. Osmanlı Devleti bu çocukları himaye etmek adına birtakım önemler alarak çözümler üretmiştir. Bu çözümler arasında evlat edindirmek, yatılı mekteplere kaydetmek, sanayi mektepleri ve ıslahhaneler vasıtasıyla çocukların meslek öğrenmesini sağlamak, yetimhanelere yerleştirmek gibi çalışmalar vardı. Ancak başta ekonominin kötü durumu olmak üzere, devletin içinde bulunduğu olumsuz koşullar kurum ve kuruluşların ciddi mağduriyetler yaşamasına neden olmuştur. Başta Kafkas muhacirlerinin yaşadığı dil ve uyum problemleri de sorunların çözümünü geciktirmiştir. Bu çalışma, Osmanlı topraklarına göç eden muhacir çocuklarının gerek göç gerekse de iskan sürecinde yaşadıkları travmayı ortaya koymaya çalışırken; devletin ve toplumun bu süreci yönetme biçimi ve çocukların, toplumun bir parçasına dönüşmesine yoğunlaşmıştır. Anahtar Sözcükler: Osmanlı Devleti, Muhacir, Çocuk.