Osmanlı Devleti'nde ön-milliyetçilikler: Arnavut ve Bulgar milli hareketlerine yönelik ekonomi-politik bir analiz

Bu tez çalışmasında, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ayrılarak ulus-devletlerini kuran Bulgar ve Arnavut millî hareketleri, ön milliyetçilik evresi temel alınarak analiz edilmiştir. Çalışmanın temel araştırma soruları şu şekilde formüle edilmiştir: Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkan coğrafyasında ön milliyetçiliklerin ortaya çıkışında ekonomi politik faktörlerin rolü ne ölçüde etkili olmuştur? Osmanlı'dan ayrılarak bağımsızlıklarını kazanan Bulgar ve Arnavut millî hareketlerinin, bağımsızlık sürecindeki ekonomi-politik dinamikleri nasıl şekillenmiştir? Bu süreçte, Arnavut ve Bulgar milliyetçiliklerinin gelişim evrelerinde ne tür benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir? Ayrıca, Osmanlı İmparatorluğu'nda merkezi yönetim tarafından ön milliyetçilik bağlamında değerlendirilebilecek kültürel ve ekonomik politikalar, bu milliyetçilik hareketleri üzerinde nasıl bir etki yaratmıştır? Osmanlı İmparatorluğu'ndan ayrılarak bağımsızlığını kazanan ulusların milliyetçilik hareketlerine ilişkin literatürde sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Araştırmada, betimleyici anlatım ve karşılaştırmalı yöntem kullanılmıştır. Ulaşılan başlıca sonuçlar olarak şunlardan bahsedilebilir; 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu, önemli sosyo-ekonomik dönüşümler geçirmiş ve bu dönüşümler, Balkanlarda millî hareketlerin ortaya çıkışına zemin hazırlamıştır. Arnavut ve Bulgar millî hareketleri, kültürel uyanış, dilin canlandırılması ve siyasi özerklik talepleri etrafında şekillenmiş olmakla birlikte, farklı toplumsal yapılar, dini ayrımlar ve uluslararası dinamikler, bu hareketlerin farklı yörüngelerde gelişmesine neden olmuştur. Bulgar milliyetçiliği, ekonomik gelişme ve burjuvazinin güçlenmesiyle hız kazanırken; Arnavut milliyetçiliği, dini çeşitlilik ve diaspora desteğiyle farklı bir yol izlemiştir. Her iki hareket de modernleşme süreçlerinin etkisiyle milli bilinç kazanmış ve bağımsızlık mücadelelerini başarıya ulaştırmıştır.