Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyılın ilk yarısında malikâne yatırımcıları

Osmanlı Devleti'nde XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren klasik düzeninin bozulmasıyla beraber meydana gelen fiyat devrimi, enflasyon, nüfus artışı gibi sosyal ve ekonomik alanda problemler ortaya çıkmaya başlamıştı. Eyaletler de bulunan bir kısım hazineler voyvodalık, muhassıllık gibi kurumlara dönüştürmüştü. Bu dönüşüm devletin içinde bulunduğu durumu tetiklemiş ve XVII. yüzyılın ortalarına doğru mevcut bozulmalara ek olarak özellikle savaşların uzun sürmesi ve ardından gelen başarısızlıklar gibi birçok faktör başta malî alanda olmak üzere devleti büyük bir çıkmaza sokmuştu. Malî açıdan meydana gelen açıkları kapatabilmek ve merkezî hazinenin gelirlerini arttırabilmek için devlet, timar sisteminin uygulandığı dirlikleri miri mukataa statüsüne getirerek iltizama vermişti. Ardından ise iltizam sisteminin yeni bir versiyonu olarak 1695 yılında malikâne sistemi uygulamaya konulmuştur. Malikâne uygulamasının başlamasından kısa bir süre sonra ise veziriazam, vezir, beylerbeyi, sancakbeyi gibi saray erkânına ait haslarda malikâne olarak satılmaya başlamıştı. Böylece has, ocaklık ve vakıf halindeki mukataalarda da malikâne sistemi uygulanması ile merkezi hazine için ciddi gelir kaynağı olmuştu. Çalışma Anadolu ve Rumeli Eyaletleri'nde çeşitli sancaklar üzerinden malikâne uygulamasının önemi ve işleyişini anlatmayı amaçlamaktadır. Anahtar kelimeler: Malikâne, İltizam, Mukataa, Voyvoda, Muhassıl, Defter.