Osmanlı ilmihal geleneğinde Ehl-i Sünnet tasavvuru

Osmanlı İslâm geleneğinde, ilmihal kitapları çok önemli bir konuma sahiptir. Halkın, dinî yönden bilgilenmesini sağlayan ilmihal kitapları muhtevası itibariyle; inanç, ibadet, muamelat ve ahlak konularını içermektedir. İlmihal kitapları yazıldığı ve kullanıldığı döneme farklı açılardan ışık tutmaktadır. Işık tuttuğu açılardan birisi de hiç şüphesiz dönemin mezhep algısıdır. Nitekim yazılan eserler hem döneminin hem de müellifinin benimsediği mezhep anlayışından bağımsız kaleme alınmış olamaz. Giriş bölümünde araştırmayla ilgili genel açıklamalar yaptıktan sonra ilk bölümde ilmihal kavramı ve tedvin tarihi ele alınarak ilmihalin tarihi seyri ortaya çıkarılmıştır. Tezin ikinci bölümünde ise Osmanlı Devleti'nde kullanılan Türkçe ilmihal kitapları iki dönem halinde ele alınmış ve eserler hakkında kısaca bilgiler verilmiştir. Araştırma için seçilen eserler toplumun farklı yaş gruplarına hitap eden resmi ve gayriresmi eğitim merkezlerinde kullanılanlardan seçilmiştir. Üçüncü bölümde ise incelenen ilmihal kitaplarında Ehl-i Sünnet mezhebinin tasavvuru ve bu algının yansımaları ortaya çıkarılmıştır. Böylece Ehl-i Sünnet anlayışının Osmanlı toplumunun dini algısını şekillendirmedeki etkisi ve günümüze intikalindeki rolü ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. İlmihal kitaplarında Ehl-i Sünnet anlayışı, ağırlıklı olarak Hanefî-Mâtürîdî gelenek üzerinden yansıtılmıştır. Eserlerde Hanefî-Mâtürîdî geleneğin etkisinin, Eşʻarî geleneğe kıyasla daha belirgin ve baskın olduğu görülmektedir.