Osmanlı İstanbul'unda (1453-1826) meydanların biçim ve işlev açısından değerlendirilmesi

Osmanlı Devleti, 1453'den sonra İstanbul'u başkent yaparak, yaklaşık beş yüzyıl boyunca kontrol etmiş ve burada özgün bir yaşayış geliştirmiştir. Zaman içerisinde birtakım değişim ve dönüşümler geçirmekle birlikte bu yaşayış, Osmanlı toplumunun her ferdine az çok sirayet etmiştir. Toplum temelde, İslam Medeniyeti'nin ilim ve kültür hayatı çerçevesinde hareket etmektedir. Öte yandan kurucu unsur olan Türkler, atalarının Orta Asya gibi bölgelerden getirdiği yaşam pratiklerini de unutmamışlardır. Devletin ve halkın içtimai faaliyetlerdeki tavrında, genellikle bu iki unsur belirleyici olmuştur. Şehirlerin şekillenmesi, mimari düzen ve inşaat faaliyetleri, miras alınan yerel fiziki ortamın, bahsedilen iki unsur vasıtasıyla elden geçirilmesi neticesinde olmuştur. Dolayısıyla İstanbul'daki meydanlar, modern zamanlardan önceki Türk/İslam formlarına bu süreçte kavuşmuşlardır. Yüzyıllar boyunca, devletler sisteminde güçlü bir şekilde yer alan Osmanlı, imparatorluğa yaraşır boyuttaki tören, düğün ve eğlenceleri İstanbul'un meydanlarında gerçekleştirmiştir. Şehir halkı da toplumsal hayatın bütün ihtiyaçlarını bu sahalarda gidermiştir. Sık sık asker ve zaman zaman da diğer içtimai sınıflar kendilerini meydanlar vasıtasıyla görünür kılabilmiştir. Neticede İstanbul'un meydanları, bir ya da birkaç konuda özelleşmiş, şehirli için vazgeçilmez sahalardır. Suriçi İstanbul'un yanı sıra Galata ve Üsküdar bölgelerine de yayılan meydanlar, çeşitli biçim ve büyüklüklerde, şehrin ihtiyaç duyulan herhangi bir bölgesinde arzı endam edebilmektedir. Bu çalışmada temel olarak, İstanbul'daki meydanların fiziksel vaziyetlerinin yanı sıra devlet ve halk nazarında nasıl kullanıldıklarının cevabı aranmıştır.