Acoustical characterization of clay pots in Ottoman architecture through experimental and numerical analysis methods

Sebuların üst yapı elemanları olarak kullanımı özellikle orta çağ yapılarında sıklıkla karşılaşılan bir uygulamadır. Tarih sayfalarındaki bahsi milattan önce 1. yüzyıla kadar dayanan bu çömlek kapların Romalı mimar Vitruvius'un eserlerinde bahsettiği üzere akustik kontrol amaçlı mekâna yerleştirilen yapı elemanları olduğu önerisi güçlü olmakla birlikte elemanların yapı içerisindeki ana işlevleri belirsizliğini korumaktadır. Mimar Koca Sinan'ın eserlerinde çokça gözlemlenen bu uygulamanın yapıların akustiğine sağladığı katkının analitik, deneysel ve sayısal benzetim çalışmalarıyla incelenmesi, bu elemanların yapıda bilinçli olarak boşluklu rezonatör olarak kullanılıp kullanılmadığının bilimsel tespiti için önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, Süleymaniye Cami'nde yer alan sebuların hacim içerisindeki ses enerjisinin kontrolüne katkısını tartışabilmektir. Çalışma, toprak çömleklerin Anadolu mimarisinde akustik kontrolle sınırlı kalmayan çeşitli kullanım amaçlarının incelendiği bir arşiv araştırması ile başlar. Süleymaniye özelinde devam eden incelemeler, caminin kubbesinde tespit edilen sebuların özgün ölçülerinde tekrar üretimini ve bu üretim üzerinden gerçekleştirilen empedans tüpü ölçümlerini içerir. Çalışma, sebuların etkili olduğu frekans aralıklarının tespit edildiği sonlu eleman metodu benzetimleri ile devam eder. Sebuların deneysel ve sayısal yöntemlerle elde edilen ses yutma katsayıları yapının ses alanına etkilerini anlayabilmek amacıyla karşılaştırmalı ışın izleme metodu benzetimlerine aktarılır. Böylece sebu kullanımının mekânın çınlama süresine katkısı incelenir. Analiz sonucunda sebuların rezonans frekansı 50 Hz bulunmuş, etkili oldukları bir diğer baskın frekans aralığının ise 500 Hz oktav bandı olduğu belirlenmiştir. Sebuların 500 Hz oktav bandında çınlama süresinde 2 saniyelik düşüş meydana getirdikleri benzetim çalışmaları ile ortaya konulmuştur. Bu durum, Süleymaniye Cami'nde gerçekleşen son restorasyon çalışmalarından sonra sahada yapılan çınlama süresi ölçümlerinde 500 Hz oktav bandında gerçekleşen iyileşmeyi desteklemektedir.