Otel işletmelerinde dönüşümcü liderlik, örgütsel özdeşleşme ve iş stresi ilişkisi

Bu araştırma beş yıldızlı otel işletmelerinde görev yapan çalışanların dönüşümcü liderlik algılarının, örgütsel özdeşleşme ve iş stresi düzeylerine etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Dönüşümcü liderliğin çalışan bağlılığını artırma ve stres düzeylerini azaltma potansiyeli temel odak noktası olurken, örgütsel özdeşleşmenin bu ilişkide aracı bir rol oynayıp oynamadığı yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Ayrıca çalışanların bireysel (cinsiyet, yaş, eğitim, medeni durum, kıdem) ve kurumsal (departman, görev düzeyi, maaş, işletme türü, turizm eğitimi) niteliklerine göre bu üç kavrama ilişkin algılarındaki farklılıklar da değerlendirilmiştir. Araştırma Antalya'nın Alanya ilçesindeki beş yıldızlı otellerde çalışan 848 personelden anket yoluyla elde edilen verilerle yürütülmüştür. Veriler; betimsel istatistikler, t-testi, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve SEM ile analiz edilmiş; geçerlik doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile, güvenirlik Cronbach alfa katsayılarıyla sınanmıştır. Bulgular otel çalışanlarının dönüşümcü liderliği genel olarak olumlu algıladıklarını ve bu liderliğin örgütsel özdeşleşmeyi güçlendirirken, iş stresini doğrudan azaltıcı bir etki yarattığını göstermiştir. Ayrıca dönüşümcü liderliğin iş stresine dolaylı yoldan özdeşleşme aracılığıyla da etki ettiği bulunmuştur. Bununla birlikte özdeşleşmenin iş stresini pozitif yönde etkilediği yani yüksek aidiyetin sorumluluk baskısı yoluyla stresi artırabileceği görülmüştür. Demografik analizlerde; departman, görev pozisyonu, maaş grubu, otel sahiplik türü, turizm eğitimi gibi değişkenlerin dönüşümcü liderlik, örgütsel özdeşleşme ve iş stresi üzerinde anlamlı farklar yarattığı; kıdem süresinin ise yalnızca ilham verici motivasyon ve iş stresi boyutlarında anlamlı farklılık oluşturduğu tespit edilmiştir. Ön büro departmanında çalışanlar dönüşümcü liderlik ve tüm ilgili alt boyutlarda anlamlı olarak daha yüksek puanlar alırken; mutfak departmanında çalışanlar ise yalnızca örgütsel özdeşleşme boyutunda daha yüksek puanlar almıştır. Stres düzeyi açısından sadece 1–3 yıl arası kıdeme sahip personelde anlamlı yükseklik tespit edilmiştir. Bağımsız otellerde liderlik algısı daha yüksek, ulusal zincirlerde ise stres algısı daha fazladır. Orta kademe yöneticiler ve diğer personel dönüşümcü liderliği daha olumlu algılarken; üst kademe ve alt kademe yöneticilerde bu algı daha düşüktür. Görev düzeyine göre iş stresinde ise istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Orta gelir grubundakiler dönüşümcü liderlik, düşünsel uyarım ve bireyselleştirilmiş önem boyutlarında daha olumlu algılara sahipken; en yüksek gelir grubundakiler daha düşük değerlendirmelerde bulunmuştur. Gelir düzeyinin örgütsel özdeşleşme ve iş stresi algısı üzerinde ise anlamlı bir etkisi gözlenmemiştir. Cinsiyet değişkeninde yalnızca düşünsel uyarım boyutunda kadın çalışanlar erkeklere kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek algıya sahiptir. Diğer tüm cinsiyet karşılaştırmalarında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Yaş, medeni durum ve eğitim düzeyi değişkenlerine göre ise üç kavram açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Dönüşümcü liderlik, çalışan bağlılığını artıran ve stres düzeyini dengeleyen stratejik bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu etkinin örgütsel özdeşleşme yoluyla dolaylı stres yaratma potansiyeli göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle dönüşümcü liderlik uygulamalarının, çalışan destek sistemleri ve stres yönetimi mekanizmalarıyla bütünleşmiş biçimde yürütülmesi önemlidir. Liderliğin özdeşleşme ve stres üzerindeki etkilerinin departman, görev düzeyi ve kurum yapısı gibi değişkenler bağlamında değerlendirilmesi, yönetsel stratejilerin çalışan profillerine göre uyarlanmasını kolaylaştıracaktır. Gelecek araştırmalarda farklı sektörlerde yapılacak karşılaştırmalı analizlerle bu ilişkilerin daha kapsamlı biçimde incelenmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Dönüşümcü liderlik, örgütsel özdeşleşme, iş stresi, yapıcı stres, otel işletmeleri.