Otizm spektrum bozukluğu olan ve tipik gelişim gösteren çocuklarda görev karmaşıklığının etkilerinin karşılaştırılması

Özkan, Ş. (2026). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan ve Tipik Gelişim Gösteren Çocuklarda Görev Karmaşıklığının Etkilerinin Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Atlas Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ergoterapi Anabilim Dalı, İstanbul. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), sosyal iletişim ve davranışsal özelliklerin yanı sıra; motor performans, yürüme ve postüral kontrol mekanizmalarında da tipik gelişim gösteren (TGG) çocuklara kıyasla belirgin farklılıklar gösteren karmaşık bir nörogelişimsel bozukluktur. Günlük yaşamın eş zamanlı bilişsel ve motor talepler içermesi, motor performans ve postüral kontrolün çift görev koşullarında değerlendirilmesini önemli hale getirmektedir. Bu çalışma, tekli ve ikili görev koşullarının OSB olan çocuklar ile TGG çocuklarda motor performans ve postüral kontrol üzerindeki etkilerini karşılaştırmayı; ayrıca bilişsel yükün her iki grupta fiziksel görev performansını nasıl etkilediğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmaya, 6-16 yaş aralığında OSB (n=45) ve TGG (n=45) olmak üzere iki gruptan toplam 90 çocuk katılmıştır. Başlangıç değerlendirmelerinde demografik özelliklerin yanı sıra çocuklar için Otizm Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ) ve Pediatrik Denge Ölçeği (PDÖ) skorları kaydedilmiştir. Tüm çocukların motor performansı, tek görev ve çift görev koşullarında otur–kalk testi ve yürüme görevleri sırasında akıllı telefon tabanlı uygulamalar kullanılarak; postüral kontrolü ise Nintendo Wii Denge Tahtası aracılığıyla değerlendirilmiştir. Çift görev koşulunda, katılımcılardan motor görevleri yerine getirirken eşzamanlı olarak sözel çalışma belleği gerektiren bilişsel görevleri tamamlamaları istenmiştir. Tek görev ve çift görev koşulları arasındaki performans farklarını nicel olarak belirlemek amacıyla çift görev maliyeti (ÇGM) hesaplanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, OSB grubunda çift görev koşulları, tek göreve kıyasla otur–kalk testi sonuçlarında anlamlı fark oluşturmadı (p>0,05). Ancak OSB grubunda çift görev koşulunda yürüyüş zamanı (p<0,001), adım sayısı (p = 0,001), adım süresi (p<0,001), adım süresi simetrisi (p = 0,005), adım uzunluğu simetrisi (p = 0,014), yürüyüş hızı (p = 0,003) ve adım frekansı (p = 0,003) anlamlı olarak değişti. TGG grubunda benzer parametrelerde değişiklik gözlenirken, adım süresi simetrisi (p = 0,897), adım uzunluğu (p = 0,327), adım frekansı (p = 0,079) ve dikey kütle merkezi yer değiştirmesi (p = 0,470) anlamlı olmadı. Gruplar arası karşılaştırmada, yalnızca adım süresi simetrisinde OSB grubunun TGG'ye göre anlamlı düzeyde daha fazla değişim gösterdiği saptandı (p = 0,048, d = 0,78). Otur–kalk testinde çift görev skoru TGG grubunda OSB'ye göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001, d = 2,03). Postüral kontrol açısından OSB grubunda çift görev koşulunda medio-lateral (ML) varyans (var) (p <0,001), antero-posterior (AP) ortalama (p = 0,047), kuvvet ortalaması (p=0,045) ve kuvvet varyansı (p = 0,004) anlamlı olarak değişti. TGG grubunda ise denge ölçümlerinde tek ve çift görev arasında anlamlı fark gözlenmedi (p>0,05), ancak BMS-ML (var) maliyet (%) parametresinde OSB grubunun TGG'ye göre anlamlı fark gösterdiği belirlendi (p = 0,029). Bu bulgular, OSB grubunda çift görev koşullarının otur–kalk testi, yürüme analizi ve Nintendo Wii denge ölçümlerinde performansı olumsuz etkilediğini ve TGG grubuna kıyasla anlamlı değişiklikler ile yüksek çift görev maliyetleri oluşturduğunu göstermektedir (p<0,001, d = 2,03–2,35). Bu durum, özellikle yürüme simetrisi ve postüral kontroldeki bozulmaların OSB bireylerin bilişsel yük altında motor becerilerini sürdürmesini zorlaştırdığını ve rehabilitasyonda motor ile bilişsel bileşenlerin birlikte ele alınması gerekliliğini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Yürüme, Postüral Denge, Çocuk