Otomotiv endüstrisinde dizayn çalışmalarının önceliklendirmelerine yönelik q seviyeli ortoper bulanık küme teorisi ve multımoora ile geliştirilmiş hata türü ve etkileri analizi

Otomotiv endüstrisinde artan rekabet gücü ile işletmelerin devamlılıklarını sürdürebilmeleri için yüksek kalite standartlarına sahip olmaları beklenmektedir. Bu standartları yakalayabilmek için potansiyel hata risklerini ölçmeleri; hatalar müşteriye taşınmadan gerekli müdahalelerde bulunarak riskleri azaltmaya ve nihai olarak ortadan kaldırmaya yönelik faaliyetlerde bulunmaları gerekmektedir. Tam olarak bu noktada hata türü ve etki analizi (HTEA) gibi kalite risk değerlendirme araçları karşımıza çıkmaktadır. HTEA, 1960'larda askeri havacılık endüstrisinde dizayn çalışmalarında risklerin azaltılması ve ürünlerin güvenirliliğinin artırılması amacıyla ortaya çıkmış bir yöntemdir. Yöntem, tespit edilebilirlik (D), olasılık (O), şiddet (S) olarak tanımlanan risk faktörlerinin çarpılması ile elde edilen risk öncelik sayısı (RÖS) ile sistemlerde ortaya çıkan/çıkması muhtemel olan risklerin sıralamasını belirlemeyi amaçlamaktadır. HTEA, tasarım, proses, sistem ve hizmet konularına odaklanarak olası hataları tüketiciye ulaşmadan önce tespit edip hatayı tanımlayıp yok etmeyi amaçlayan bir mühendislik tekniği olarak literatürde yer almaktadır. Bunun yanı sıra öznellik ve buna bağlı belirsizlik içeren niteliksel hatalar, uzmanların tanımlamalarındaki eksiklikler, farklı risk faktörlerinin çarpımı ile elde edilen aynı RÖS değerleri ile öncelik sıralamasının yapılamaması, risk faktörlerindeki en ufak değişimin sıralamaları belirgin bir şekilde etkilemesi, risk faktörlerinin aynı önem derecesinde değerlendirilmesi geleneksel HTEA'nın kısıtları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bulanık küme teorilerinin dilsel etiketlerin, belirsizlik ve öznellik kısıtlamaları ile başa çıkmakta başarılı olduğu yapılan çalışmalarda ortaya konulmuştur. Bu çalışmada, geleneksel HTEA'nın bahsedilen eksiklerinin üstesinden gelebilmek için yeni bir bakış açısı ile q seviyeli ortoper bulanık ağırlıklandırılmış birleştirme operatörleri ile geliştirilmiş oran analizi temeline dayalı çok amaçlı optimizasyon ve tam çarpımsal form (MULTIMOORA) yöntemi ile entegre edilmiş HTEA önerilmektedir. İlk olarak, bilginin yetersizliğini ve belirsizliğini etkili bir şekilde ele almak için dilsel etiketler, q seviyeli ortoper bulanık sayılara (QSBS) dönüştürülmektedir. İkinci aşamada, uzman ve risk faktörlerine ait önem derecesi eksikliğini gidermek için uzman ve risk faktörlerine QSBS kullanılarak farklı ağırlıklar atanmaktadır. Sonraki aşamada farklı alan tecrübesine sahip uzmanlardan elde edilen değerlendirmeler q seviyeli ortoper bulanık ağırlıklandırılmış birleştirme operatörleri kullanılarak grup seviyesi görüşüne getirilmiştir. Son olarak, HTEA'nın bilgi toplama sürecini optimize etmek için q seviyeli ortoper bulanık küme (QSBK) teorisi yardımıyla oran sistemine, referans noktası yöntemine ve MULTIMOORA alt yöntemlerinin tam çarpma biçimine yeni bir bakış açısı ile katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Çalışmada otomotiv endüstrisinden toplanan gerçek veriler kullanılarak tasarım çalışmalarının önceliklendirilmesine yönelik bir uygulama yapılmıştır. Son olarak önerilen yöntemin, diğer çok kriterli karar verme yöntemleri ile elde edilen sonuçların karşılaştırılması, duyarlılık analizi ve önerilen yaklaşımın HTEA risk analiz metoduna uygunluğuna dair değerlendirme yapılmıştır.