Otopsi olgularında serebral sulkusların morfometri ve varyasyonları

Amaç: Serebral sulkuslar, girusları sınırlayan ve onları diğer giruslardan ayırarak tanınmasını sağlayan anatomik yapılardır. Ayrıca nörocerrahide başlıca mikroanatomik sınırlar ve altında bulunan lezyona ulaşmak için kullanılan cerrahi koridorlar olarak bilinir. Serebral oluşumlarda fonksiyonel asimetri (dominantlık) bilinen bir özellik olup, postnatal gelişimde ortaya çıkar. Bu özelliğin morfolojik olarak bulunup bulunmayacağı, bunun cerrahide önemli olup olmayacağı ise merak konusudur. Çalışmamızda; serebrumun lateral yüzünde bulunan bazı sulkusların, ana sulkuslar ve ilgili bazı referans noktaları ile ilişkili olarak morfometrik ölçümlerinin yapılması, olası varyasyonlarının incelenmesi ve hemisferlerin morfometrik ölçümlerinin karşılaştırılması (asimetrisi) amaçlanmıştır.Gereç ve Yöntem: Çalışmamız adli otopsi yapılan ve serebral hasara sahip olmayan kadavralar üzerinde gerçekleştirildi. 50 kadavra ait 100 serebral hemisfer incelendi. Serebral hemisferlerin superolateral yüzünde görülen bazı sulkusların uzunlukları ile sulkusların yakın sulkuslar ve ilgili referans noktaları arasındaki mesafelerin ölçümleri yapıldı. Ölçümlerde dijital kumpas ve katlanabilir plastik cetveller kullanıldı. Bulunan varyasyonlar incelendi ve fotoğraflandı.Bulgular: Morfometrik ölçümler: Sulcus lateralis'in (LS) anterior, ascendens ve posterior dallarının uzunlukları 22.98±7.436, 27.62±6.244 ve 76.75±10.10 mm; fissura occipitalis externa uzunluğu ise 30.97±5.323 mm olarak gözlendi. Sulcus centralis'in (CS) superior - inferior Rolandik (IR) noktaları, CS - LS ile IR-Anterior Silviyan (AS) noktaları arası mesafeler sırası ile 94.51±7.424, 5.170±3.995 ve 29.59±5.093 mm olarak bulundu. Sulcus frontalis superior'un (SFS) arka ucu ile sulcus precentralis (preCS), CS ve interhemisferik fissür (IHF) arası mesafeler 2.500±5.746, 16.46±8.812 ve 24.44±5.686 mm; sulcus frontalis inferior (IFS) arka ucu ile preCS, CS, LS ve AS noktası arası mesafeler 3.880±4.985, 17.13±6.405, 33.35±5.665 ve 39.44±6.830 mm olarak ölçüldü. Ayrıca, sulcus intraparietalis ön ucu ile sulcus postcentralis (postCS), CS ve IHF arası mesafeler 4.400±7.339, 18.78±8.587 ve 32.03±7.428 mm; sulcus temporalis superior (STS) arka ucu - LS arası mesafe ise 30.89±6.644 mm olarak bulundu. Varyasyonların değerlendirilmesi: SFS, IFS, STS, preCS ve postCS'nin sırası ile %60, %46, %41, %84 ve %70 oranında kesintili olarak seyrettiği görüldü. Asimetri değerlendirilmesi: Morfometrik ölçümlerde sağ ve sol hemisferlerin karşılaştırılmasında birçok fark görüldü. Ancak SFS arka ucu ile IHF arası mesafeler (sağda 26.52±6.085 mm, solda 22.36±4.411 mm, p=0.000), STS arka ucu ile LS arka ucu arası mesafeler (sağda 27.50±5.898mm, solda 34.28±5.562mm, p=0.000), fissura occipitalis externa uzunlukları (sağda 27.94±4.206 mm, solda 34.00±4.562 mm, p=0.000) ile STS'nin kesintili seyretmesi (sağda %26, solda ise %56) parametrelerinde hemisferler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar bulundu.Sonuç: Serebral sulkusların, cerrahi sırasında tanınması zordur ve büyük oranda varyasyonlara rastlanabilir. Bireylerin sağ ve sol hemisferi arasında da morfolojik olarak kısmi asimetri mevcuttur. Ayrıca ölçümlerimizin bir kısmı literatür bilgisi ile uyumlu, bir kısmı ise uyumsuz olarak gözlemlendi. Bu nedenle anatomi eğitimi ve nörocerrahi işlemlerinde varyasyon ve asimetri gibi ırksal ve ülkesel değişikliklerin de göz önünde bulundurulmasının önemli olacağı düşüncesindeyiz.Anahtar Kelimeler: serebral hemisfer, sulkus, morfometrik ölçümler, varyasyon, asimetri.