Otozomal dominant polikistik böbrek hastalarında üriner sistem taşı oluşumuna eğilim oluşturan faktörlerin araştırılması

Amaç: Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı (ODPBH), son dönem böbrek hastalığının (SDBH) en sık görülen kalıtsal nedenidir. ODPBH olanlarda normal populasyona göre üriner sistem taşı oluşma riski iki kat artmıştır. ODPBH olan bireylerin %20'sinde üriner sistem taşı görülmektedir. Üriner sistem taşı gerek normal popülasyon gerekse de ODPBH olan bireyler için önemli bir sağlık sorunudur. Üriner sistem taşı; renal kolik, hamatüri, üriner sistem enfeksiyonu, postrenal obstrüksiyon gibi patolojilere neden olmaktadır. Çalışmamızın amacı, ODPBH olan bireylerde üriner sistem taşı oluşumuna eğilim oluşturan faktörlerin araştırılması kapsamında metabolik faktörlerin araştırılmasıdır. Bu amaçla ODPBH ve üriner sistem taşı olan (ODPBH+TAŞ), ODPBH olup üriner sistem taşı olmayan (ODPBH+TAŞSIZ), ODPBH olmayan üriner sistem taş hastaları (KALKÜL) ve sağlıklı kontrol (SAĞLIKLI) grupları olmak üzere dört grup oluşturuldu. Bu grupları oluşturan gönüllülerin spot idrarda idrar pH 'ı, 24 saatlik idrar volümü, 24 saatlik idrarlarında kalsiyum, ürat, okzalat, sitrat, protein, sodyum ve magnezyum düzeylerine bakılarak, bu değerlerin gruplar arasında karşılaştırmasını yapmak amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Aralık 2019- Mayıs 2021 tarihleri arasında Bezmialem Vakıf Üniversitesi Nefroloji ve İç Hastalıkları polikliniğine başvuran ODPBH+TAŞ, ODPBH+TAŞSIZ ve SAĞLIKLI gruplarındaki gönüllüler prospektif olarak dahil edilmiştir. KALKÜL grubundaki gönüllüler 2018-2021 yılları arasında Nefroloji polikliğine başvuran üriner sistem taş hastaları retrospektif olarak çalışmaya dahil edilmiştir. ODPBH+TAŞ grubuna 42 hasta, ODPBH+TAŞSIZ grubuna 43 hasta, KALKÜL grubuna 47 hasta ve SAĞLIKLI kontrol grubuna 48 katılımcı olmak üzere toplam 180 katılımcıdan oluşan dört grup oluşturuldu. Dört grup arasında yaş ve cinsiyet açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktu (p >0,05). ODPBH+TAŞ, ODPBH+TAŞSIZ ve SAĞLIKLI gruplarındaki gönüllülere 24 saatlik idrar biriktirtildi. Spot idrar pH'ı, 24 saatlik idrar volümü, 24 saatlik idrarda kalsiyum, ürik asit, okzalat, sitrat, sodyum ve magnezyum parametrelerine bakıldı. KALKÜL grubundaki hastaların daha önce topladıkları 24 saatlik idrarda bakılmış ve spot idrarda olan (idrar pH'ı) aynı parametreler retrospektif olarak bakılarak çalışmaya dahil edildi. Bu parametreler dört grup arasında karşılaştırıldı. Ayrıca dört gruptaki katılımcıların serum elektrolit, parathormon (PTH), ferritin, albümin, kreatinin, üre ve ürik asit değerleri de karşılaştırıldı. Bu idrar ve serumda bakılan tüm analizler ile ODPBH olan bireylerde üriner sistem taşına eğilim oluşturan metabolik faktörler araştırıldı. İstatiksel analizler, katılımcılara ait veriler Statistical Package For Social Sciences for Windows programına (SPSS) kaydedilerek yapılmıştır. İstatistiksel analiz için p <0.05 değeri anlamlı kabul edildi. Bulgular: ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ gruplarında 24 saatlik idrarda sitrat değeri KALKÜL ve SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha düşüktü (p <0,05). KALKÜL grubunda 24 saatlik idrarda sitrat değeri SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha düşüktü (p <0,05). ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ grupları arasında 24 saatlik idrarda sitrat değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ gruplarında 24 saatlik idrarda kalsiyum değeri KALKÜL ve SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha düşüktü (p <0,05). KALKÜL grubunda 24 saatlik idrarda kalsiyum değeri SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p <0,05). ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ grupları arasında 24 saatlik idrarda kalsiyum değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ gruplarında 24 saatlik idrarda ürik asit değeri SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha düşüktü (p <0,05). ODPBH+TAŞ, ODPBH+TAŞSIZ ve KALKÜL grupları arasında 24 saatlik idrarda ürik asit değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). KALKÜL ve SAĞLIKLI grupları arasında 24 saatlik idrarda ürik asit değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). Gruplar arasında 24 saatlik idrarda okzalat, sodyum ve magnezyum değerleri ve 24 saatlik idrar volümü anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). ODPBH+TAŞ ve de ODPBH+TAŞSIZ grupların 24 saatlik idrarda protein değeri KALKÜL ve SAĞLIKLI gruptan anlamlı (p <0,05) olarak daha yüksekti. KALKÜL ve SAĞLIKLI grupları arasında 24 saatlik idrarda protein değeri anlamlı (p >0,05) farklılık göstermemiştir. ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ grupları arasında 24 saatlik idrarda protein değeri anlamlı (p >0,05) farklılık göstermemiştir. ODPBH+TAŞ, ODPBH+TAŞSIZ ve KALKÜL gruplarında idrar pH'ı (spot idrar) değeri SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha düşüktü (p <0,05). ODPBH+TAŞ, ODPBH+TAŞSIZ ve KALKÜL grupları arasında pH değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ gruplarında serum parathormon (PTH) değeri SAĞLIKLI gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p <0,05). KALKÜL ve SAĞLIKLI grupları arasında PTH değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). ODPBH+TAŞ, ODPBH+TAŞSIZ, KALKÜL grupları arasında PTH değeri anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). Gruplar arasında serum ferritin, sodyum, potasyum, kalsiyum, fosfor, magnezyum ve ürik asit arasında anlamlı farklılık göstermemiştir (p >0,05). ODPBH+TAŞ ve ODPBH+TAŞSIZ grupları arasında total böbrek hacimleri açısından anlamlı bir fark saptanmadı (total böbrek hacimleri iki grup için, sırasıyla; 1138,9 ± 1253,7 ml ve 1086,3 ± 1283,3 ml; p=0,794). Sonuç: Çalışmamızda, hem ODPBH+TAŞ hem de ODPBH+TAŞSIZ hastalarda 24 saatlik idrarda sitrat düzeyi KALKÜL ve SAĞLIKLI gruplarındaki katılımcılara göre anlamlı olarak düşük bulundu (p <0,05). ODPBH+TAŞ ile ODPBH+TAŞSIZ gruplarının arasında 24 saatlik idrarda sitrat düzeyinde anlamlı bir farklılık saptanmadı (p >0,05). Sonuç olarak ODPBH olan bireylerde idrarda sitrat düşüklüğü üriner sistem taşı oluşumuna eğilim oluşturmaktadır. Anahtar Sözcükler: Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı, nefrolityazis, üriner sistem taşı, böbrek taşı, 24 saatlik idrarda kalsiyum, 24 saatlik idrarda ürat, 24 saatlik idrarda okzalat, 24 saatlik idrarda sitrat, hipositratüri.