Özel eğitim öğretmen adaylarının öğrenme motivasyonları, öğretme motivasyonları ve empatik eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışma özel eğitim öğretmen adaylarının öğrenme motivasyonları, öğretme motivasyonları ve empatik eğilimleri arasındaki ilişkileri ortaya koymak amacıyla ilişkisel araştırma olarak yapılandırılmıştır. Bu araştırmanın evreni 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İstanbul ve Sakarya illerinde bulunan üniversitelerin eğitim fakülteleri bünyesindeki özel eğitim öğretmenliği bölümünde eğitim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi ise belirtilen evren içerisinden seçilmiş 343 özel eğitim öğretmen adayından oluşmaktadır. Bu araştırmada veriler araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu ve "Özel Eğitim Öğretmenliği Lisans Programı Tercih Etme Nedenleri Anketi"; Zeroni ve Santos (2010) tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye Erduran-Tekin (2023) tarafından uyarlanan Yükseköğrenimde Öğrenme Motivasyonu Ölçeği (YÖMÖ-Ü); Kauffman, Yılmaz Soylu ve Duke (2011) tarafından geliştirilen ve Türkçe'ye Güzel-Candan ve Evin-Gencel (2015) tarafından gerçekleştirilen Öğretme Motivasyon Ölçeği (ÖMÖ) ile Dökmen (1988) tarafından geliştirilen Empatik Eğilim Ölçeği (EEÖ) aracılığıla elde edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistikler ve Pearson Korelasyon katsayısıyla birlikte bağımsız gruplar için t-testi, Tek Yönlü ANOVA, Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk gibi testler de kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre yapılan korelasyon analizi sonucunda; Öğrenme motivasyonu ile öğretme motivasyonu arasında pozitif yönlü, düşük düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Öğretme motivasyonunun içsel boyutu ile empatik eğilim arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Öğretme motivasyonunun dışsal boyutu ile empatik eğilim arasında pozitif yönlü, düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişki görülmüştür. Empatik eğilim düzeyi ile öğrenme motivasyonu arasında pozitif yönlü, düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişki vardır. Son olarak, empatik eğilim ile öğretme motivasyonu arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Özel eğitim öğretmen adaylarının öğrenme motivasyonları, öğretme motivasyonları ve empatik eğilimleri ortalama düzeydedir. Öğrenme motivasyonları cinsiyete (kadınların lehine), sınıf düzeyine (4. sınıfların aleyhine, 1. ve 3. sınıfların lehine), yaşa (yaşı küçük olanların lehine) ve akademik ortalamaya (akademik ortalaması yüksek olanların lehine) göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur. Öğretme motivasyonları cinsiyete (kadınların lehine), sınıf düzeyine (1. sınıfların aleyhine, 3. sınıfların lehine) ve akademik ortalamaya (akademik ortalaması yüksek olanların lehine) göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunurken yaşa göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır. Empatik eğilim düzeyleri ise cinsiyete (kadınların lehine) ve akademik ortalamaya (akademik ortalaması yüksek olanların lehine) göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunurken sınıf düzeyi ve yaşa göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular, alanyazındaki benzer çalışmalar doğrultusunda tartışılmıştır. Öğrenme motivasyonu, öğretme motivasyonu ve empatik eğilim arasındaki ilişkinin temel kaynağının gelişen toplum yapısıyla birlikte öğretmenlerin görev ve rollerinde meydana gelen değişim olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda öğretmen adaylarının öğrenme ve öğretme motivasyonları ile empatik eğilimlerini artırmaya yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.