Özel eğitim uygulama okulu I. ve II. kademe iletişim becerileri öğretim programlarının incelenmesi

Özel eğitimde iletişim becerilerinin geliştirilmesi, orta-ağır düzeyde zihinsel yetersizliği ve otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilerin toplumsal katılımı ve yaşam kalitesi için kritik öneme sahiptir. Bu öğrencilerin temel ihtiyaçlarını ifade edebilmeleri ve sosyal etkileşim kurabilmeleri, Millî Eğitim Bakanlığı'nın Özel Eğitim Uygulama Okulları için geliştirdiği I. ve II. Kademe İletişim Becerileri Öğretim Programlarının temel hedefidir. Ancak, programın yazılı olarak varlığı kadar, uygulama sürecinin etkililiği de önem taşımaktadır. Bu doğrultuda araştırmada, söz konusu programların CIPP (Bağlam, Girdi, Süreç, Ürün) değerlendirme modeli çerçevesinde öğretmenlerin bakış açısıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel desende tasarlanmış olup bütüncül çoklu durum çalışması olarak yürütülmüştür. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiş olup her iki kademeden 15 katılımcı olmak üzere toplam 30 özel eğitim öğretmenini kapsamaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Ancak araştırma, verilerin sadece öğretmen görüşleriyle sınırlı olması ve diğer paydaşlara yönelik verileri içermemesi nedeniyle sınırlılıklara sahiptir. Araştırma bulguları, programın dört boyutunda da önemli eksiklikler olduğunu ortaya koymuştur. Bağlam boyutunda kazanımların soyut ve işlevsel olmaması, girdi boyutunda ders kaynakları, materyal ve öğretmen hazırlığının yetersizliği dikkat çekmektedir. Süreç boyutunda fiziksel koşulların uygunsuzluğu ve aile katılımının sınırlılığı, ürün boyutunda ise programın ağır düzeydeki öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalması öne çıkan bulgular arasındadır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, programın etkililiğini artırmak için kazanımların işlevsel ve ölçülebilir hale getirilmesi, alternatif iletişim yöntemlerine yönelik pratik rehberler hazırlanması, sınıf mevcutlarının azaltılması ve öğretmenlere uygulamalı eğitimler verilmesi önerilmektedir. Ayrıca, gelecek çalışmaların karma yöntemlerle desenlenmesi ve daha geniş örneklemlerle yürütülmesi, program değerlendirme sürecine daha kapsamlı katkılar sağlayacaktır. Bu önerilerin, hem mevcut programın iyileştirilmesine hem de özel eğitim alanındaki program geliştirme çalışmalarına rehberlik etmesi beklenmektedir.