Özetleme stratejileri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin öyküleyici metinleri özetleme becerilerini geliştirmeye ve özetleme stratejilerini kullanmalarına etkisi

Özetleme, bir metnin özü ve yazılış amacına uygun olarak işlevsel kısaltılmasıdır. Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerine uygulanan özetleme stratejileri öğretiminin öğrencilerin öyküleyici metinleri özetleme başarılarına ve özetleme stratejilerini kullanmalarına etkisini incelemektir. Araştırmada karma yöntem içerisinde yer alan iç içe karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel süreci tek grup ön test-son test deseniyle yürütülmüştür. Deney sürecinde öğrencilerin özetleme becerilerindeki gelişimi betimlemek için nitel veriler kullanılmıştır. Çalışma grubu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Bartın ilindeki bir ortaokulda öğrenim gören 22 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın uygulama süreci haftada 2 ders saati olmak üzere 6 haftada tamamlanmıştır. Veriler 5 öyküleyici metin, öğrencilerin yazdıkları 132 özet metni, özetleri değerlendirmek için kullanılan Metin Özeti Değerlendirme Dereceli Puanlama Anahtarı (MÖDDPA) ve Sormaca Formu kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinden elde edilen sonuçlara göre özetleme stratejileri öğretimi öğrencilerin özetleme başarısını ve özetleme stratejileri kullanımlarını olumlu yönde etkilemiştir. Özetleme başarısında ve stratejilerin kullanımında son test lehine anlamlı fark bulunmuştur. Özetleme başarısı ile özetleme stratejilerin kullanımları arasında metni okuma anlama süreci (.48), taslak özet metin oluşturma süreci (.65) ve taslak özet metni gözden geçirme ve düzeltme sürecinde (.51) orta düzeyde anlamlı ilişki belirlenmiştir. Bütün boyutlardan elde edilen ilişki (.69) de orta düzeyde anlamlıdır. Araştırmanın sonuçlarından hareketle özetleme stratejileri eğitiminin öğrencilerin gelişim düzeylerine göre planlanması, öğretmenlerin özetleme sürecinde rehber ve model olmaları, özetleme sürecinde akran ve öğretmen dönütünün sağlanması önerilmektedir.