Kızılırmak deltasında sediman kayıtları, multi-parametre yöntemler ve palinoloji yardımıyla paleoortam yorumlanması

Kızılırmak Deltası, Kızılırmak Nehri'nin Karadeniz'e döküldüğü yerde, taşıdığı sedimanlarla oluşmuş olup, Türkiye'nin kuzeyinde Orta Karadeniz Bölgesinde Samsun ili yakınlarında yer almaktadır. (41◦30 to 41◦45' N, 35◦43' to 36◦08' E). Karadeniz'in son ana transgresyonu buzulların erimesine bağlı olarak, dünya çapın- da deniz seviyesinin yükselmesi ile doğrudan ilişkilidir. Son buzul döneminde aşınıp eski delta platformu seviyesine gelen Kızılırmak Delta platformunun doğu yakasının, buzullaşma sonrası dolmuş bir kanyon sisteminin parçası olduğu düşünülmektedir. Kanyonu dolduran sediman kaynağı Kızılırmak Nehri tarafından sağlanmıştır. Bu çalışmada, Kızılırmak Delta Düzlüğü doğu yakasında, bu dolmuş kanyonun bulunması beklenen lokasyonda bir sondaj çalışması yapılarak sediman karotu elde edilmiştir. Kızılırmak Nehri'nin yüksek sedimantasyon oranı, Kuvaterner çevre ve iklim koşullarına dair sürekli bir kayıt sağlamakta ve mükemmel bir arşiv oluşturmaktadır. Elde edilen sediman karotunda litolojik özellikler incelenmiş, multiparametre yöntemler uygulanmış ve palinolojik analizler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca radyokarbon analizi ile yaş tayini yapılmıştır. Sediman karotunda farklı yöntemler uygulanarak kapsamlı veriler elde edilmiş, çapraz korelasyonlar yapılarak Kızılırmak Deltası paleoortam yorumları çıkarılmıştır. Bu tez çalışması Avrupa Komisyonu tarafından desteklenmekte olan Marie-Curie-Initial Training Networks (ITN) kapsamında ve Anatolian pLateau climatE and Tectonic hazards (ALErT) projesi dahilinde yapılmıştır. Çalışmalardaki tüm gözlemler ve multiparametre yöntemler İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü (AYBE) ve Doğu Akdeniz Oşinografi ve Limnoloji Araştırmaları Merkezi (EMCOL) laboratuarları bünyesinde gerçekleştirilmiştir. Palinolojik analizler, Bratislava, Slovakya'da Comenius Üniversitesi laboraturlarında yapılmıştır. Radyokarbon yaşlandırmaları için seçilen örnekler Kuzey Amerika'ya Beta Analytic Inc. laboratuarlarına gönderilmiştir. Kızılırmak sediman karotunda (BW-1) bir kaç ara birim ile birlikte temelde 4 ana lithostratigrafik birim belirlenmiştir. Bu çalışma, Kızılırmak Delta Düzlüğünde multi parametre yaklaşımlarla yaklaşık 7300 yıllık yüksek çözünürlüklü sedimantolojik kayıtları açığa çıkarmaktadır. Çalışmanın tek bir sondaj karotu ile gerçekleştirilmesinin sınırlayıcılığına rağmen, sedimantoloji, jeokimya ve palinoloji gibi farklı yöntemlerden elde edilen sonuçlar paleoortam yorumlanmasına katkı sağlamıştır.