Pandemi kriziyle mücadelede majör merkez bankalarının uyguladıkları para politikalarının makro ekonomik etkileri

Bu çalışmada 2020 yılının Mart ayında başlayan Covid-19 Pandemi krizi ile mücadelede majör merkez bankalarının uyguladığı para politikalarının makro ekonomik etkileri incelenmiştir. Çalışmanın amacı pandemi krizi ile mücadelede majör merkez bankalarının uyguladığı para politikalarının üretim, istihdam, işsizlik, enflasyon, milli gelir gibi makro ekonomik büyüklükler üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Pandeminin ortaya çıkmasıyla beraber sağlık alanlarında yapılan harcamalar artmış ve bütçe açıkları genişlemiştir. Bu bağlamda pandemi kriziyle mücadelede hükümetler; Bütçe imkânları dâhilinde genişlemeci maliye politikaları uygulayarak, işsiz kalan kişiler için fon destek paketleri oluşturmuş, kapanan iş yerleri için sübvansiyonlar açıklamış, büyük gelir kaybı yaşayan korunmaya muhtaç kesimler için ise transfer yardımlarında bulunmuştur. ABD hükümeti 2 trilyon USD değerindeki CARES Yasası'nı onaylamış, Almanya 130 milyar Euro'luk bir yardım paketi açıklamış, Çin ilk etapta 245 milyar USD'lik sübvansiyon yapmış, İspanya 39 milyar Euro'luk mali yardım paketi duyurmuştur. Pandemi krizi sebebiyle küresel borsa endekslerinde büyük kayıplar yaşanmıştır. ABD borsaları, 2008-2009 küresel ekonomik krizinden sonraki en sert haftalık düşüşünü yaşamıştır. Bir haftalık süreçte, S&P 500 Endeksi %11,5 ve Dow Jones %12,4 oranında değer kaybetmiştir. Covid-19 pandemisi sırasında, ilk kez Mortgage krizi esnasında kullanılmış olan yeni para politikası araçları da daha fazla kullanılmaya başlamıştır. ABD Merkez Bankası (FED) başta olmak üzere, Avrupa Merkez Bankası (ECB), Japonya Merkez Bankası (BOJ) ve İngiltere Merkez Bankası (BoE) gibi majör merkez bankaları, ekonomideki durgunluğu giderebilmek için genişlemeci para politikaları uygulayarak varlık alımları yapmış, parasal tabanı yükseltmiş ve politika faiz oranlarını düşürmüştür. Majör merkez bankalarının pandemi krizi ile mücadelede uyguladığı genişletici para politikaları sonucunda salgının tam ve kısmi kapanmalar nedeniyle iktisadi aktiviteler üzerinde sebep olduğu olumsuz etkiler zamanla azalmış, büyüme ve istihdam oranları artmış, milli gelir yeniden toparlanmaya başlamış, işsizlik oranları düşmüş, fakat buna karşılık enflasyon oranlarıda hızla yükselmiştir. Çalışmada ele alınan ülkelerin Covid-19 Pandemi Krizi'nin başlangıcı olan 2019 yılı ile 2024 yılları arasındaki faiz oranları, GSYİH büyüme oranları, işsizlik oranları, enflasyon oranları, cari açık/GSYİH ve dış ticaret açığı/GSYİH oranları incelenmiş ve yorumlanmıştır. Çalışmada vaka analizi yöntemi seçilerek, majör merkez bankalarının pandemi krizi ile mücadelede uyguladığı para politikalarının makro ekonomik etkileri analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar; majör merkez bankalarının pandemi krizi ile mücadelede uyguladığı para politikalarının üretim düzeyinde artışlara yol açarak, istihdam ve büyüme oranlarını desteklediğini, işsizlik oranlarını düşürdüğünü ve ekonominin normala dönmesine pozitif katkılar sağladığını, buna karşılık enflasyon oranları üzerinde ise başlangıçta yükseliş baskısı oluşturduğunu göstermektedir. Covid-19 ekonomik kriz ile mücadelede bu politikalar sayesinde başarılı olunmuştur. Ekonomilerin yeniden açılmaya başlaması ve makro ekonomik göstergelerin tekrar düzelmesi üzerine 2022 yılından itibaren majör merkez bankaları, artan enflasyon oranları ile mücadele edebilmek için politika faiz oranlarını yükselterek sıkı para politikası uygulamaya başlamış ve 2024 yılı itibariyle enflasyon oranlarını büyük ölçüde kontrol altına almışlardır. Anahtar Kelimeler: Covid-19 Pandemisi, Merkez Bankası, Ekonomik Kriz, Para Politikası, Makro Ekonomik Etkiler