Para arzının temel ekonomik göstergeler ile ilişkisi: Türkiye örneği

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de para arzı ile temel makroekonomik göstergeler arasındaki ilişkileri analiz etmektir. Analizde kullanılan veriler, 2005:Q4 – 2024:Q4 dönemine ait üçer aylık zaman serilerinden oluşmakta olup, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS), TradingView ve World Bank Group kaynaklarından elde edilmiştir. Çalışmada bağımlı değişken olarak para arzı (M2) ele alınırken; bağımsız değişkenler olarak enflasyon oranı, faiz oranı, döviz kuru ve doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) kullanılmıştır. Analiz sürecinde öncelikle zaman serilerinin durağanlık durumunu belirlemek amacıyla birim kök testleri uygulanmıştır. Sonrasında, modelin gecikme yapısını belirlemek amacıyla Akaike Bilgi Kriteri (AIC) esas alınarak uygun gecikme uzunlukları belirlenmiştir. Değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin varlığı, ARDL (Autoregressive Distributed Lag) modeli çerçevesinde uygulanan Bounds Test (sınır testi) yöntemiyle sınanmış ve değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Uzun dönem katsayılarının tahmin edilmesini takiben, kısa dönem sapmaların uzun dönem denge düzeyine nasıl döndüğünü gösteren bir Hata Düzeltme Modeli (HDM) oluşturulmuştur. Modelin artık terimleri üzerinde yapılan Jarque-Bera normallik testi, Breusch-Godfrey otokorelasyon testi ile Breusch-Pagan-Godfrey değişen varyans testleri aracılığıyla modelin tahmin performansı ve güvenilirliği değerlendirilmiştir. Ayrıca, modelin yapısal kararlılığı CUSUM testi yardımıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye'de para arzı ile temel ekonomik göstergeler arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Döviz kuru şoklarının kısa vadede pozitif etkiler yarattığı, ancak zamanla zayıfladığı belirlenmiştir. Faiz oranlarının gecikmeli değerleri para arzını daraltıcı yönde etkilerken; enflasyon kısa vadede artırıcı, uzun vadede ise sınırlayıcı bir rol oynamaktadır. Doğrudan yabancı yatırımların kısa vadede etkisi görülmemiş, ancak uzun dönemde daha belirleyici olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.Sonuç olarak, para arzındaki değişimlerin Türkiye ekonomisinin temel göstergeleri üzerinde belirleyici rol oynadığını ve para politikalarının etkinliği açısından kritik bir unsur teşkil ettiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: Para arzı, Makroekonomik göstergeler, ARDL modeli.