Paratiroid cerrahisi yapılan hastalarda postoperatif morbidite ve yaş ilişkisinin değerlendirilmesi

Primer hiperparatiroidizm, ağırlıklı olarak yaşlıları etkileyen ve giderek yaygınlaşan bir endokrin hastalığıdır. Kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha sıklıkla görülmektedir. İnsidans oranları yaşla birlikte artar, 60 yaşın üzerindeki yaş gruplarında zirveye ulaşır. Primer hiperparatiroidizm tedavisinde öncelikle seçenek paratiroidektomidir. Medikal tedaviye yanıtsız sekonder primer hiperparatiroidizm ve tersiyer hiperparatiroidizm hastaları için de cerrahi tedavi uygun bir alternatiftir. Paratiroidektomi genellikle anlaşılır ve basit bir prosedürdür, öyle ki çoğu kişi düşük morbidite ve mortalite riski nedeniyle ayakta tedavi ortamında paratiroidektomi yapılmasını savunur. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre nüfustaki 60 yaş ve üstü insanların sayısı ve oranı artmaktadır. 2019'da 60 yaş ve üstü insan sayısı 1 milyar iken, bu sayı 2030 yılına kadar 1,4 milyara ve 2050 yılına kadar 2,1 milyara yükselecektir. Bu artış özellikle gelişmekte olan ülkelerde önümüzdeki yıllarda hızlanacaktır. Bu çalışmada, paratiroidektomi hastalarının yaşa göre karşılaştırılarak demografik ve prosedürle ilgili değişkenleri, sonuçları, morbidite oranı ve türü değerlendirilecektir. Yaşlı hastalarda paratiroidektominin güvenli bir tedavi seçeneği olup olmadığı araştırılacaktır. Çalışmaya 2018-2023 yılları arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı'nda; multidisipliner endokrin cerrahi konseyinde operasyon kararı alınarak paratiroidektomi yapılan hastalar dahil edilmiştir. Hastalar; demografik özellikleri, American Society of Anesthesiologist (ASA) skorları, komorbid durumları açısından değerlendirilerek; 44 yaş ve altı, 45-59 yaş arası, 60 yaş ve üzeri olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Preoperatif kalsiyum ve parathormon değerleri, postoperatif kalsiyum ve parathormon değerleri, lezyon lokalizasyonları, postoperatif histopatolojik sonuçları, preoperatif semptomatoloji ve postoperatif komplikasyon (hipokalsemi, kanama, ses kısıklığı) oranları incelenmiştir. Çalışmaya dahil edilen 303 hastanın 236'sı kadın (%77,9), 67'si erkek (%22,1) cinsiyette olup yaş grubu dağılımı olarak 44 yaş ve altı 76 (%25,1), 45-59 yaş arası 137 (%45,2), 60 yaş üzeri 90 (%29,7) hasta olduğu görülmüştür. 274 (%90,4) hasta primer hiperparatiroidi, 10 (%3,3) hasta sekonder hiperparatiroidi ve 19 (%6,3) hasta tersiyer hiperparatiroidi nedeniyle opere edilmiştir. Yapılan istatistiksel analizde primer hiperparatiroidi 45-59 yaş ile 60 ve üzeri yaş grubunda, 44 ve altı yaş grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek oranda saptanmıştır (p<0,001). Sekonder hiperparatiroidi ve tersiyer hiperparatiroidi tanısı ise 44 yaş ve altı hasta grubunda, diğer yaş gruplarına göre anlamlı şekilde yüksek görülmüştür (p<0,001). Yatış günü sayısının 44 yaş ve altı hastalarda 45-59 yaş arasındaki gruba göre anlamlı olarak yüksek olduğu görülmüştür (p=0,022). En sık görülen postoperatif morbidite (%5,6) hematom olmuştur. Hematomu %4,3 ile aç kemik sendromu, %3,3 ile geçici hipokalsemi ve %3'lük oranlarıyla kesi yeri enfeksiyonu ve persistan hiperparatiroidi takip etmektedir. Postoperatif morbiditeler arasında sadece aç kemik sendromu yaş gruplarına göre anlamlı olarak farklı bulunmuştur (p=0,001). 44 yaş ve altı hastalarda aç kemik sendromu görülme sıklığı (%11,8), yaşı 45 ile 59 arasında değişen hastalara (%2,9) göre istatistiksel açıdan anlamlı olarak yüksektir. Aç kemik sendromu görülen hastalarda bilateral eksplorasyon, birden fazla bez eksizyonu ve sekonder hiperparatiroidi tanısı anlamlı olarak daha sık görülmüştür (p<0,001). Paratiroidektomi yaş fark etmeksizin güvenle uygulanabilen bir cerrahi yöntemdir. Ancak çalışmamızın bulguları, postoperatif morbiditeyi belirleyen faktörlerin yalnızca yaşla sınırlı olmadığını, hastanın preoperatif tanısı, eşlik eden sistemik hastalıkları, cerrahi yaklaşım ve intraoperatif yönetim stratejileri gibi çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle genç yaş grubunda sekonder ve tersiyer hiperparatiroidi oranlarının yüksekliği nedeniyle komplikasyon riski artmakta, yaşlı grupta ise sistemik komorbiditelere bağlı dikkatli takip ihtiyacı doğmaktadır. Bu nedenle, paratiroid cerrahisi öncesi risk değerlendirmesi yapılırken yalnızca kronolojik yaş değil; klinik ve biyokimyasal özellikler de dikkate alınmalı, multidisipliner ve bireyselleştirilmiş bir yaklaşım benimsenmelidir. Anahtar Kelimeler: Primer Hiperparatiroidizm, Sekonder Hiperparatiroidizm, Tersiyer Hiperparatiroidizm,Paratiroidektomi, Geriatrik Popülasyon, Postoperatif Morbidite