Parlamenter ve başkanlık sistemlerinin hesap verebilirlik açısından değerlendirilmesi, Türkiye örneği

Günümüz demokrasilerinde en çok uygulanmakta olan “Başkanlık”, “Parlamenter” ve “Yarı Başkanlık Hükümet Sistemleri” yürütme organının göreve başlaması, yapısı ve yasama ve yargı organları ile ilişkilerine göre şekillenmektedir. İlk olarak Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulan Başkanlık Hükümet Sistemi ve İngilterede kurulan Parlamentar Hükümet Sistemi daha sonra başka ülkelerde uygulanmasıyla devletlerin tarihsel gelişimi, siyasal yapıları ve toplumsal nedenlerden dolayı farklı şekilleri de beraberinde getirmiştir. Çalışmada bu sistemlerin Türkiyede uygulanma şekillleri ele alınmaktadır. Onun için bu farklılıkların incelenerek mukayeseli şekilde tatkik edilmesi daha iyi anlaşılması açısından faydalıdır. Her hükümet sistemi, uygulandığı ülkelerin tarihsel, toplumsal ve ekonomik özelliklerine göre biçimlenmektedir. Ancak hesapverebilirlik oluşturulan hükümet sistemlerinin daha uzun süreli ve kalıcı olmasını, seçen-seçilen arasındaki ilişkinin biçinlenmesini sağlamaktadır. Bu anlamda hükümet sistemlerinin oluşturdukları hesapverebilirlik mekanizmaları önemlidir. Türkiye hem parlamenter hükümet sistemini hem de başkanlık hükümet sistemini (halen uygulanmakta olan) uygulamıştır. Bu açıdan Türkiye hükümet sistemleri karşılaştırmalı olarak hesapverebilirlik mekanizmaları bağlamında incelenmiştir. Farklı hesapverebilirlik mekanizmaları hükümet sistemlerinin işleyişini, onunla bağlantılı olan diğer güçlerin yapılanmasını da etkilemektedir. Çalışmada öncelikle kuvvetlerin yumuşak ayrımına dayanan parlamenter hükümet sistemi ve kuvvetlerin sert ayrımına dayanan başkanlık hükümet sistemlerinin tarihsel gelişimleri ve temel özellikleri ele alınmaktadır. Daha sonra çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiyede uygulanan ve tarihsel gelişimleri ile değişen parlamenter, başkanlık ve cumhurbaşkanlığı hükümet sistemlerinin Türkiye örnekleri ele alınarak hesap verebilirlik açısından karşılaştırılmaktadır.