Paylaşım ekonomisi temelli ulaşım yönetimi modelleri - taksi ve minibüs taşımacılığı sistemi

Ulaşım ekonomisi ve yönetimi giderek daha fazla önem kazanmakta ve büyümektedir. Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de farklı arayışlar ve yeni modeller incelenmektedir. Trafikteki karbon salınımının azaltılması amacıyla gelişen teknolojilerin etkin şekilde kullanılması gerekmektedir. Bununla ilgili yapılan akademik çalışmalar incelendiğinde literatürdeki çalışmaların çeşitliliğinin az olduğu ve mevcut markalar baz alınarak yapıldığı anlaşılmıştır. Paylaşım ekonomisi kapsamında yapılan akademik çalışmalar incelenmiş ve ulaşım sektörüyle paylaşım ekonomisinin birlikte ele alındığı yeni çalışmalara ihtiyaç olduğu değerlendirilmiştir. Bu tez çalışması mevcut ulaşım sisteminin paylaşım ekonomisi imkanlarıyla yeniden değerlendirilmesi gerektiği hipotezi üzerine kurgulanmıştır. Paylaşım ekonomisi kişilerin sahip oldukları mal ve hizmetleri verimli kullanmak amacıyla, kullanmadığı dönemlerde başkalarıyla paylaşması ve bunun yanında atıl kapasiteyi değerlendirmesidir. Kişiler bu paylaşım sonucunda maddi veya manevi bir kazanç elde edebilmektedir. Çalışma paylaşımlı araç uygulamalarına odaklanmaktadır. Ulaşım yöntemleri 4'e ayrılmaktadır. Türkiye'de en çok tercih edilen ulaşım yöntemi karayoludur. Çalışma taksi ve minibüs sistemlerinin paylaşım ekonomisine uyumlulaştırılmasına odaklanmaktadır. Saha araştırması iki safhada yürütülmüştür. İlk safhada sektöre ilişkin raporlar ve ikincil veriler incelenmiştir. Bu alanda daha önce yapılmış olan çalışmalar gözden geçirilmiştir. Saha araştırmasına model olmak üzere Sayım'ın (2017b) çalışmasındaki maliyet modeli tespit edilmiş ve seçilmiştir. Saha çalışmasının taksi taşımacılığının en faal olduğu ve en fazla sorunun raporlandığı İstanbul ilinde gerçekleştirilmesine karar verilmiştir. Taksi ve minibüs işletmeleriyle ilgili fikir edinmek, sistemi anlamak ve çalışanları gözlemlemek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme metodu tercih edilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen verilerde değerlendirilerek taksiler için 4 , minibüsler için 3 model önerisi oluşturulmuştur. Ulaşımda paylaşımlı sistemlerin geliştirilmesiyle trafikte doğaya salınan karbon oranında ve kişilerin özel araç satın alma ihtiyacında düşüş gözlemlenebilecektir. Ulaşım sistemlerindeki plaka sınırlandırılması uygulamalarıyla paylaşım modellerinin birbiriyle çeliştiği söylenebilir. Dolayısıyla dünyada yasal olarak çalışabilen daha fazla aracın teminine yönelik uygulamalar geliştirilmektedir.