Pd-n-heterosiklik karben komplekslerinin sentezi, özellikleri, katalitik aktiviteleri ve antikanser uygulamaları

Son yıllarda N-heterosiklik karbenler (NHC) ve onlardan hazırlanan geçiĢ metal kompleksleri, organometalik kimya alanında oldukça dikkat çekmektedir. Fosfin ligantları ile kıyaslandığında NHC‟ler sadece güçlü σ verici, zayıf π alıcı özelliklerinden değil, aynı zamanda azot atomu üzerindeki sübstitüyentlerin sterik etkilerinin kontrol kolaylığından dolayı daha iyi katalitik aktivite gösterirler. NHC ler periyodik tablodaki metallerin büyük çoğunluğu ile kompleks oluĢturabilirler. Bu özelliklerinden dolayı metal-NHC kompleksleri özellikle organometalik kimyada katalizör olarak kullanılırlar. Bu kompleksler metatez, furan sentezi, polimerizasyon, hidrosilasyon, hidrojenasyon ve eĢleĢme reaksiyonlarında oldukça iyi katalitik aktivite gösterirler. Son zamanlarda, çevre dostu proseslere duyulan ihtiyaç ve yeĢil kimya kavramı, NHC ligandlarının ve NHC geçiĢ metal komplekslerinin önemini artırmıĢtır. Ayrıca NHC komplekslerinin biyolojik aktiviteleri üzerine de çok sayıda çalıĢma yapılmaktadır. Antibakteriyel, antimikrobiyal, antioksidan, antifungal, enzim inhibisyonu ve antikanser uygulamaları bunlardan birkaçıdır. iii Bu tezde yapılan çalıĢmalar dokuz baĢlıkta özetlenebilir: 1) Bu tezde karben öncülü olarak 2-morfolinoetil ve 2-hidroksietil sübstitüyentli benzimidazolyum tuzları 1c ve 2a-ı sentezlenmiĢ ve yapıları uygun spektroskopik yöntemler ile aydınlatılmıĢtır. 2) Sentezlenen bütün karben öncülleri 1c ve 2a-ı bileĢikleri DCM içerisinde Ag2O ile etkileĢtirilerek Ag(I)NHC kompleksleri 3b-d ve 4a-ı sentezlenmiĢ ve yapıları uygun spektroskopik yöntemler ile aydınlatılmıĢtır. 3) Hazırlanan 2-hidroksietil sübstitüyentli NHC öncülleri 2a-ı ile [Pd(CH3COO)2] bileĢiğinin tepkimesinden, bis-(NHC)Pd(II) kompleksleri 5a-ı hazırlanmıĢ ve yapıları uygun spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıĢtır. 4) Sentezlenen 2-hidroksietil sübstitüyentli karben öncülleri 2a-ı, PdCl2 ve K2CO3 ile 3-kloropiridin içinde etkileĢtirilerek NHC-Pd(II)-3-kloropiridin (PEPPSI) kompleksleri 6a-ı sentezlenmiĢ ve yapıları uygun spektroskopik yöntemler ile aydınlatılmıĢtır. 5) Sentezlenen NHC-Pd(II)-3-kloropiridin (PEPPSI) kompleksleri 6a-ı trifenilfosfin (PPh3) bileĢiği ile kloroform içerisinde etkileĢtirilerek NHC-Pd(II)-PPh3 kompleksleri 7a-ı hazırlanmıĢ ve yapıları uygun spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıĢtır. 6) Sentezlenen 2-morfolinoetil sübstitüentli NHC öncülleri 1a-d ve Ag(I)NHC komplekslerinin 3a-d MCF-7 kanser hücrelerine karĢı antikanser testleri incelenmiĢtir. 7) Sentezlenen bis-(NHC)Pd(II) komplekslerinin 5a-ı direkt arilasyon metodu ile CC bağ oluĢum aktivasyonundaki katalitik tepkimeleri incelenmiĢtir. 8) NHC-Pd(II)-3-kloropiridin (PEPPSI) komplekslerinin 6a-ı, sulu ortamda Suzuki- Miyaura reaksiyonlarındaki katalitik tepkimeleri incelenmiĢtir. 9) NHC-Pd(II)-PPh3 kompleksleri 7a-ı, sulu ortamda Sonogashira reaksiyonlarındaki katalitik tepkimeleri incelenmiĢtir.